Raport Roczny 2017 - Sytuacja finansowa jednostek samorządu terytorialnego

2017.08.03

Raport Roczny 2017 - Sytuacja finansowa jednostek samorządu terytorialnego

Istotny wzrost dochodów ogółem sektora JST w 2016 r. (7,4% r/r wobec 2,4% r/r w 2015) wynikiem nie tylko korzystnej koniunktury (wzrost wpływów z PIT i CIT o 7,5% r/r), ale także dzięki dotacjom przekazanym z budżetu państwa na finansowanie programu rządowego Rodzina plus. Wpłynęły one na wzrost dochodów budżetowych całego sektora o 9%, gmin o 14,7% i miast na prawach powiatu (bez m.st. Warszawy) o 6,9%.

  

Negatywny wpływ opóźnień w absorpcji środków UE na dochody sektora JST w 2016 r. (6,7 mld zł vs 14,6 mld zł w 2015) i spadek udziału środków UE w dochodach ogółem do 3,1% wobec 7,9% w 2015 r. Spadek środków z budżetu UE dotyczył wszystkich województw – najwyższy zanotowano w warmińsko-mazurskim (-75% r/r), podkarpackim i podlaskim (po 73% r/r).

Miasta grodzkie nadal najsilniejszym sektorem JST ze względu na wysoki udział dochodów własnych w dochodach ogółem: 74,9% w Warszawie i 58,3% w pozostałych miastach grodzkich, wobec 44,3% w gminach i 35,4% w powiatach.

Wzrost dochodów per capita średnio w całym sektorze JST o 7,4% r/r.; wyższe dochody per capita w porównaniu ze średnią krajową, oprócz województwa mazowieckiego, osiągnęły województwo pomorskie (+6%), zachodniopomorskie (+4%) i dolnośląskie (+1%).

  

Regres w inwestycjach (-34,4% r/r vs -6,8% w 2015) w konsekwencji opóźnień w absorpcji środków z perspektywy finansowej 2014 – 2020. Inwestycje finansowane ze środków UE to 1,7 mld zł wobec 11,1 mld zł w 2015 r.; spadek we wszystkich segmentach sektora JST, przy czym największy w województwach (o 4,3 mld zł, tj. o 58,4% r/r) i miastach na prawach (o 4,5 mld zł, tj. o 36,8% r/r).

Znaczne zróżnicowanie wydatków inwestycyjnych per capita, przy średniej krajowej w 2016 r. na poziomie 635 zł: od 73% średniej krajowej w województwie warmińsko-mazurskim do 116% w województwie mazowieckim.

Kolejny rok dodatniego wyniku budżetów na koniec 2016 r. (wzrost o 4 mld zł r/r) i znaczna nadwyżka operacyjna (20,5 mld zł, tj. +12,6% r/r) wskazują na gromadzenie przez samorządy środków koniecznych do wykorzystania dotacji UE.

Wg projektów Wieloletniej Prognozy Finansowej (WFP) złożonych przez JST w Ministerstwie Finansów, w 2017 r. oczekiwany jest:

  • wzrost dochodów (4,7% r/r) i wydatków (14,2% r/r) w sektorze JST.
  • wyraźny wzrost inwestycji do ok. 44 mld zł (ok. 77% r/r) związany z przyspieszeniem absorpcji środków UE (ok. 5-krotny wzrost wydatków inwestycyjnych związanych z projektami UE).
  • wzrost kwoty długu do ok. 77 mld zł (11,7% r/r), przy powolnym zmniejszaniu do 73 mld zł w 2019 r.

W naszej ocenie w rocznej perspektywie istotne dla funkcjonowania sektora JST będą:

  • sprzyjające otoczenie makroekonomiczne,
  •  wdrażanie programów unijnych w ramach perspektywy 2014 – 2020,

  •  korzystne rozwiązania regulacyjne wzmacniające zabezpieczenia przed niekontrolowanym zadłużeniem gmin (nowelizacja ustawy o RIO); wejście w życie regulacji dotyczących tego problemu zawartych w ustawie o RIO opóźni się ze względu na zawetowane całej ustawy przez Prezydenta,

  • indywidualny wskaźnik zadłużenia, który może ograniczyć liczbę JST spełniających warunki do zaciągania nowych zobowiązań i jednocześnie zachęcić stosowanie przez niektóre samorządy niedopuszczalnych konstrukcji prawnych obchodzenia indywidualnego wskaźnika zadłużenia,

  • decyzje o systemie dopłat wyrównawczych, tzw. „janosikowe” (niezakończona faza uzgodnień między rządem i stroną samorządową i przedłużenie tymczasowych rozwiązań na lata 2017 – 2019),

  • wzrost ryzyka pośredniego związanego z: (1) reformą szpitali (tworzenie sieci szpitali i regulowanie zadłużenia przez samorząd), (2) projektem ustawy dotyczącej podniesienia kwoty wolnej od podatku (mniejsze wpływy z podatku PIT), (3) nowymi zadaniami bez w pełni zapewnionych środków finansowych, jak np. współuczestniczenie w programach mieszkaniowych (przygotowanie infrastruktury) czy dofinansowanie reformy edukacji i (4) nowymi regulacjami dotyczącymi odebrania statusu miejscowości uzdrowiskowych gminom i miastom, w których powietrze jest zanieczyszczone (utrata dochodów z opłaty uzdrowiskowej i podwyższone koszty ochrony środowiska).

 

Raport oparty jest o aktualne dane Ministerstwa Finansów, Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych, Ministerstwa Rozwoju oraz bazę PONT Info Region (dane GUS).

Autor: Wanda Urbańska