Adekwatność
kapitałowa

Adekwatność kapitałowa jest stanem, w którym wysokość posiadanej przez Grupę Kapitałową PKO Banku Polskiego SA funduszy własnych przekracza sumę wymogów kapitałowych (tzw. filar I) i sumę kapitału wewnętrznego (tzw. filar II). 

Celem zarządzania adekwatnością kapitałową jest utrzymywanie, w sposób ciągły, kapitału na poziomie adekwatnym do skali oraz profilu ryzyka działalności Grupy Kapitałowej.

Proces zarządzania adekwatnością kapitałową Grupy Kapitałowej obejmuje:

  • identyfikację i monitorowanie istotnych rodzajów ryzyka,
  • szacowanie kapitału wewnętrznego na pokrycie poszczególnych rodzajów ryzyka oraz łącznego kapitału wewnętrznego,
  • monitorowanie, raportowanie, prognozowanie i limitowanie adekwatności kapitałowej,
  • dokonywanie alokacji kapitału wewnętrznego na obszary biznesowe, segmenty klienta oraz spółki Grupy Kapitałowej dla celów analiz rentowności,
  • wykorzystywanie narzędzi wpływających na poziom adekwatności kapitałowej (w tym: narzędzi wpływających na poziom funduszy własnych, skalę pomniejszeń funduszy własnych oraz wysokość portfela kredytowego).

Głównymi miernikami adekwatności kapitałowej są:

  • współczynnik wypłacalności, którego minimalny poziom, zgodnie z ustawą – Prawo bankowe, wynosi 8%,
  • relacja funduszy własnych do kapitału wewnętrznego, której dopuszczalny minimalny poziom, zgodnie z ustawą – Prawo bankowe, wynosi 1,0.

Na dzień 31 grudnia 2011 roku w stosunku do stanu na dzień 31 grudnia 2010 roku (dane porównywalne wyliczone w oparciu o znowelizowane regulacje dotyczące zasad wyznaczania wymogów kapitałowych oraz kalkulacji funduszy własnych) współczynnik wypłacalności Grupy Kapitałowej spadł o 0,10 p.p. do poziomu 12,37% co było spowodowane głównie wzrostem wymogu kapitałowego z tytułu ryzyka kredytowego, wynikającym przede wszystkim z wysokiej dynamiki portfela kredytowego Grupy.

Mimo spadku współczynnika wypłacalności poziom adekwatności kapitałowej Grupy Kapitałowej w 2011 roku utrzymywał się na bezpiecznym poziomie, istotnie powyżej ustawowych limitów.

Fundusze własne dla potrzeb adekwatności kapitałowej

Fundusze własne na potrzeby adekwatności kapitałowej wyliczane są w oparciu o postanowienia ustawy Prawo bankowe oraz uchwały nr 325/2011* Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 20 grudnia 2011 roku w sprawie pomniejszeń funduszy podstawowych (Dz. Urz. KNF Nr 13 poz. 49 z dnia 30 grudnia 2011 roku).

Fundusze własne składają się z funduszy podstawowych, funduszy uzupełniających i kapitału krótkoterminowego.

W skład funduszy podstawowych wchodzą:

  1. fundusze zasadnicze obejmujące: kapitał zakładowy, kapitał zapasowy, kapitały rezerwowe,
  2. fundusz ogólnego ryzyka,
  3. niepodzielony wynik z lat ubiegłych, 
  4. wynik finansowy netto w trakcie zatwierdzania oraz wynik netto bieżącego okresu sprawozdawczego, obliczone zgodnie z obowiązującymi zasadami rachunkowości, pomniejszone o wszelkie przewidywane obciążenia i dywidendy, w kwotach nie większych niż kwoty zysku zweryfikowane przez biegłych rewidentów, zgodnie z art. 127 ust. 2 pkt 2)c) ustawy Prawo Bankowe.

Fundusze podstawowe pomniejszane są o:

  1. wartości niematerialne wycenione według wartości bilansowej,
  2. zaangażowania kapitałowe Banku w instytucje finansowe, instytucje kredytowe, banki krajowe, banki zagraniczne i zakłady ubezpieczeń – w wysokości 50% tych zaangażowań,
  3. niezrealizowane straty na instrumentach dłużnych i kapitałowych oraz na pozostałych należnościach zaklasyfikowanych jako dostępne do sprzedaży,
  4. ujemne różnice kursowe z przeliczenia jednostek za granicą,
  5. ujemne kwoty z tytułu korekt aktualizujących wartości wyceny aktywów w portfelu handlowym.

W skład funduszy uzupełniających wchodzą:

  1. zobowiązania podporządkowane,
  2. niezrealizowane zyski na instrumentach dłużnych i kapitałowych zaklasyfikowanych jako dostępne do sprzedaży – w wysokości 80% ich wartości przed opodatkowaniem podatkiem dochodowym,
  3. dodatnie różnice kursowe z przeliczenia jednostek za granicą.

Ponadto fundusze uzupełniające pomniejszane są o 50% wartości zaangażowań kapitałowych Banku w instytucje finansowe, instytucje kredytowe, banki krajowe, banki zagraniczne i zakłady ubezpieczeń. W przypadku, gdyby wartość tych pomniejszeń obniżyła wysokość funduszy uzupełniających poniżej zera, kwota nadwyżki ponad wartość funduszy uzupełniających odejmowana jest od funduszy podstawowych.

W funduszach własnych Grupy Kapitałowej uwzględniany jest również kapitał krótkoterminowy.

Dodatkowo w rachunku funduszy własnych Grupy Kapitałowej w ujęciu skonsolidowanym uwzględnia się odpowiednio:

  1. wartość firmy jednostek zależnych (pomniejsza fundusze podstawowe),
  2. udziały niekontrolujące (powiększają fundusze podstawowe).

Na dzień 31 grudnia 2011 roku fundusze własne Grupy Kapitałowej wzrosły o 724 370 tysięcy złotych głównie wskutek zaliczenia do funduszy zysku netto Banku za rok 2010 po pomniejszeniu o wypłaconą dywidendę (w wysokości 836 209 tysięcy złotych) oraz wzrostu kapitału zapasowego i rezerwowego spółek Grupy Kapitałowej o 41 132 tysiące złotych. W stosunku do stanu na koniec roku 2010 spadła wartość wyniku z lat ubiegłych o 135 459 tysięcy złotych, podczas gdy wartość niezrealizowanych strat na instrumentach dłużnych i kapitałowych w portfelu DDS wzrosła o kwotę 62 112 tysięcy złotych, przy jednoczesnym spadku wartości pozostałych pomniejszeń o kwotę 36 861 tysięcy złotych.

Informacja o strukturze funduszy własnych Grupy Kapitałowej została zawarta w poniższej tabeli.

FUNDUSZE WŁASNE GRUPY KAPITAŁOWEJ 31.12.2011 31.12.2010
Fundusze podstawowe (Tier 1) 16 664 233 15 960 072
Kapitał zakładowy 1 250 000 1 250 000
Kapitał zapasowy 13 041 390 12 212 177
Kapitał rezerwowy 3 460 368 3 412 239
Fundusz ogólnego ryzyka na niezidentyfikowane ryzyko
działalności bankowej
1 070 000 1 070 000
Wynik z lat ubiegłych (23 162) 112 297
Niezrealizowane straty na instrumentach dłużnych, kapitałowych
i pozostałych należnościach zakwalifikowanych jako dostępne do sprzedaży
(129 518) (67 406)
Korekty aktualizujące wartość wyceny aktywów w portfelu handlowym (143) (183)
Wartości niematerialne, w tym: (1 800 008) (1 802 037)
wartość firmy jednostek podporządkowanych (227 349) (229 740)
Zaangażowania kapitałowe (109 054) (118 285)
Ujemne różnice kursowe z przeliczenia jednostek zagranicznych (94 350) (110 720)
Udziały niekontrolujące (1 290) 1 990
Fundusze uzupełniające (Tier 2) 1 545 549 1 512 546
Zobowiązania podporządkowane zaliczone do funduszy uzupełniających 1 600 700 1 600 700
Niezrealizowane zyski na instrumentach dłużnych i kapitałowych
zakwalifikowanych jako dostępne do sprzedaży
(w wysokości 80% wartości przed opodatkowaniem)
51 576 29 158
Dodatnie różnice kursowe z przeliczenia jednostek zagranicznych 2 327 973
Zaangażowania kapitałowe (109 054) (118 285)
Kapitał krótkoterminowy (Tier 3) 133 134 145 928
RAZEM FUNDUSZE WŁASNE 18 342 916 17 618 546

Wymogi kapitałowe (Filar I)

Grupa Kapitałowa wylicza wymogi kapitałowe zgodnie z uchwałą nr 76/2010 Komisji Nadzoru Finansowego z 10 marca 2010 roku w sprawie zakresu i szczegółowych zasad wyznaczania wymogów kapitałowych z tytułu poszczególnych rodzajów ryzyka (Dz. Urz. KNF Nr 2 poz. 11 z dnia 09 kwietnia 2011 roku późn. zm): z tytułu ryzyka kredytowego – metodą standardową, z tytułu ryzyka operacyjnego dla Banku – od dnia 30 czerwca 2011 roku metodą zaawansowaną (AMA) (za rok 2010 metodą standardową (TSA)), a dla spółek Grupy Kapitałowej – metodą wskaźnika podstawowego, a z tytułu ryzyka rynkowego – metodami podstawowymi.

Skala działalności handlowej Banku i Grupy Kapitałowej jest znacząca, w związku z czym łączny wymóg kapitałowy składa się z sumy wymogów kapitałowych na:

  1. ryzyko kredytowe – w tym ryzyko kredytowe instrumentów z księgi bankowej oraz ryzyko kredytowe kontrahenta, 
  2. ryzyko rynkowe – w tym ryzyko walutowe, cen towarów, cen kapitałowych papierów wartościowych, szczególne cen instrumentów dłużnych oraz ryzyko ogólne stóp procentowych,
  3. ryzyko operacyjne,
  4. inne rodzaje wymogów kapitałowych z tytułu:

    1. ryzyka rozliczenia i dostawy,
    2. przekroczenia limitu koncentracji zaangażowań i limitu dużych zaangażowań,
    3. przekroczenia progu koncentracji kapitałowej.

Poniższa tabela prezentuje narażenie Grupy Kapitałowej z tytułu poszczególnych rodzajów ryzyka.

Wymogi kapitałowe 31.12.2011 31.12.2010
Ryzyko kredytowe 10 657 309 9 821 710
kredytowe (księga bankowa) 10 534 714 9 756 757
kredytowe kontrahenta (księga handlowa) 122 595 64 953
Ryzyko rynkowe 355 284 422 154
cen kapitałowych papierów wartościowych 1 604 767
szczególne cen instrumentów dłużnych 262 412 341 058
ogólne stóp procentowych 91 268 80 329
Ryzyko operacyjne 852 099 1 057 922
Łączny wymóg kapitałowy 11 864 692 11 301 786
Współczynnik wypłacalności 12,37% 12,47%

Do wzrostu wymogu kapitałowego z tytułu ryzyka kredytowego w 2011 roku przyczynił się przede wszystkim istotny wzrost portfela kredytowego (ekspozycje bilansowe i pozabilansowe) o ok. 6,6%.

Spadek wymogu kapitałowego z tytułu ryzyka rynkowego o 15,8% do poziomu 355 milionów złotych wynika głównie ze spadku zobowiązań z tytułu gwarantowania emisji obligacji korporacyjnych przy jednoczesnym wzroście wartości obligacji korporacyjnych (łącznie spadek wymogu na obligacjach o ok. 29%)

Wymóg kapitałowy Banku z tytułu ryzyka operacyjnego za rok 2011 roku został wyliczony metodą zaawansowaną (AMA). W dniu 21 czerwca 2011 roku Bank otrzymał zgodę KNF na wdrożenie tej metody z przejściowym (do czasu eliminacji warunków KNF) ograniczeniem na spadek wymogu kapitałowego nie więcej niż do poziomu 75% wymogu wyliczanego metodą standardową (TSA). W konsekwencji według stanu na 31 grudnia 2011 roku wymóg z tytułu ryzyka operacyjnego dla Grupy Kapitałowej spadł w stosunku do danych za rok 2010 o ok. 206 milionów złotych, do kwoty 852 milionów złotych.

Wymóg na ryzyko operacyjne spółek Grupy Kapitałowej zarówno za rok 2011 jak i 2010 został wyliczony metodą podstawowego wskaźnika (BIA).

Grupa Kapitałowa wylicza wymogi kapitałowe z tytułu ryzyka kredytowego stosując następujące formuły:

  • w zakresie ekspozycji bilansowych - iloczyn wartości bilansowej, wagi ryzyka przypisanej ekspozycji zgodnie z metodą standardową wyliczania wymogu kapitałowego z tytułu ryzyka kredytowego oraz 8% (przy uwzględnieniu uznawalnych zabezpieczeń),
  • w zakresie udzielonych zobowiązań pozabilansowych – iloczyn wartości zobowiązania (uwzględniającej wartość rezerw na to zobowiązanie), wagi ryzyka produktu, wagi ryzyka przypisanej ekspozycji pozabilansowej zgodnie z metodą standardową wyliczania wymogu kapitałowego z tytułu ryzyka kredytowego oraz 8% (przy uwzględnieniu uznawalnych zabezpieczeń),
  • w zakresie transakcji pozabilansowych (instrumentów pochodnych) – iloczyn wagi ryzyka przypisanej transakcji pozabilansowej zgodnie z metodą standardową wyliczania wymogu kapitałowego z tytułu ryzyka kredytowego, ekwiwalentu bilansowego transakcji pozabilansowych oraz 8% (wartość ekwiwalentu bilansowego wyliczana jest zgodnie z metodą wyceny rynkowej).

Wartości ważone ryzykiem w podziale na portfele (z tytułu ryzyka kredytowego instrumentów zaliczonych do portfela bankowego, ryzyka kredytowego kontrahenta oraz szczególnego instrumentów zaliczonych do portfela handlowego) na dzień 31 grudnia 2011 roku:

Typ instrumentu Wartość bilansowa Wartość ważona ryzykiem
Portfel bankowy 183 766 482 118 090 798
Portfel handlowy 6 981 555 2 643 592
Ogółem instrumenty bilansowe 190 748 037 120 734 390


Typ instrumentu Wartość
nominalna
Ekwiwalent
bilansowy
Wartość ważona
ryzykiem
Portfel bankowy 35 815 703 13 639 658 12 642 199
Portfel handlowy 1 074 685 1 074 685 656 608
Ogółem instrumenty pozabilansowe 36 890 388 14 714 343 13 298 807


Typ instrumentu Wartość nominalna Ekwiwalent
bilansowy
Wartość ważona
ryzykiem
Portfel bankowy 83 382 850 2 448 267 950 931
Portfel handlowy 318 503 683 2 918 421 1 532 443
Ogółem instrumenty pochodne 401 886 533 5 366 688 2 483 374

Wartości ważone ryzykiem w podziale na portfele (z tytułu ryzyka kredytowego instrumentów zaliczonych do portfela bankowego, ryzyka kredytowego kontrahenta oraz szczególnego instrumentów zaliczonych do portfela handlowego) na dzień 31 grudnia 2010 roku:

Typ instrumentu Wartość bilansowa Wartość ważona ryzykiem
Portfel bankowy 163 897 606 110 839 073
Portfel handlowy 5 762 895 1 976 896
Ogółem instrumenty bilansowe 169 660 501 112 815 969


Typ instrumentu Wartość
nominalna
Ekwiwalent
bilansowy
Wartość ważona
ryzykiem
Portfel bankowy 34 289 347 11 654 884 10 662 583
Portfel handlowy 2 496 031 2 496 031 2 295 917
Ogółem instrumenty pozabilansowe 36 785 378 14 150 915 12 958 500


Typ instrumentu Wartość nominalna Ekwiwalent
bilansowy
Wartość ważona
ryzykiem
Portfel bankowy 65 615 762 1 401 166 457 802
Portfel handlowy 212 165 405 1 994 358 811 914
Ogółem instrumenty pochodne 277 781 167 3 395 524 1 269 716

Kapitał wewnętrzny (Filar II)

Grupa Kapitałowa wyznacza kapitał wewnętrzny zgodnie z uchwałą nr 258/2011 KNF z dnia 4 października 2011** roku w sprawie szczegółowych zasad funkcjonowania systemu zarządzania ryzykiem i systemu kontroli wewnętrznej oraz szczegółowych warunków szacowania przez banki kapitału wewnętrznego i dokonywania przeglądów procesu szacowania i utrzymywania kapitału wewnętrznego (Dz. Urz. KNF Nr 11 poz. 42 z dnia 23 listopada 2011 roku).

Kapitał wewnętrzny to szacowana kwota kapitału, niezbędna do pokrycia wszystkich zidentyfikowanych, istotnych rodzajów ryzyka występujących w działalności Grupy Kapitałowej oraz wpływu zmian otoczenia gospodarczego, uwzględniająca przewidywany poziom ryzyka.

Kapitał wewnętrzny w Grupie Kapitałowej PKO Banku Polskiego SA jest obliczany na pokrycie każdego z istotnych rodzajów ryzyka:

  • ryzyka kredytowego (w zakresie ryzyka niewypłacalności i ryzyka koncentracji),
  • ryzyka walutowego, 
  • ryzyka stopy procentowej,
  • ryzyka płynności,
  • ryzyka operacyjnego,
  • ryzyka biznesowego (obejmującego ryzyko strategiczne).

Bank cyklicznie monitoruje istotność poszczególnych rodzajów ryzyka odnoszących się do działalności Banku i pozostałych spółek zależnych Grupy Kapitałowej.

Kapitał wewnętrzny na pokrycie poszczególnych rodzajów ryzyka jest ustalany zgodnie z metodami określonymi w przepisach wewnętrznych. W przypadku dokonywania szacunków kapitału wewnętrznego na podstawie modeli statystycznych, stosowany jest roczny horyzont prognozy oraz poziom ufności 99,9%.

Łączny kapitał wewnętrzny każdej spółki Grupy Kapitałowej stanowi sumę wysokości kapitału wewnętrznego, niezbędnego do pokrycia wszystkich istotnych dla danej spółki rodzajów ryzyka.

Łączny kapitał wewnętrzny Grupy Kapitałowej stanowi sumę łącznego kapitału wewnętrznego Banku oraz wszystkich spółek Grupy Kapitałowej.

Przyjmowany do kalkulacji kapitału wewnętrznego współczynnik korelacji pomiędzy poszczególnymi rodzajami ryzyka oraz poszczególnymi spółkami Grupy Kapitałowej wynosi 1.

W 2011 roku wysokość relacji funduszy własnych do kapitału wewnętrznego Grupy Kapitałowej utrzymywała się na poziomie, powyżej zarówno limitu ustawowego, jak i wewnętrznego Grupy Kapitałowej.

Ujawnienia (Filar III)

Zgodnie z § 6 uchwały nr 385/2008 Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 17 grudnia 2008 roku w sprawie szczegółowych zasad i sposobu ogłaszania przez banki informacji o charakterze jakościowym i ilościowym dotyczących adekwatności kapitałowej oraz zakresu informacji podlegających ogłaszaniu (Dz. Urz. KNF z 2008 roku Nr 8, poz. 39) z późn. zm. PKO Bank Polski SA, będąca jednostką dominującą w rozumieniu § 3 tej uchwały, ogłasza w cyklu rocznym informacje dotyczące adekwatności kapitałowej w odrębnym dokumencie, publikowanym nie później niż w terminie 30 dni od dnia zatwierdzenia rocznego sprawozdania finansowego przez Zwyczajne Walne Zgromadzenie.
Szczegółowe informacje o zakresie ujawnianych informacji w zakresie adekwatności kapitałowej, sposobie ich weryfikacji oraz publikacji zawierają Zasady polityki informacyjnej PKO Banku Polskiego SA w zakresie adekwatności kapitałowej udostępnione na stronie internetowej Banku (http://www.pkobp.pl/).

*Uchwała nr 325/2011 Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 20 grudnia 2011 w sprawie innych pomniejszeń funduszy podstawowych, ich wysokości, zakresu i warunków pomniejszania o nie funduszy podstawowych banku, innych pozycji sprawozdania z sytuacji finansowej banku zaliczanych do funduszy uzupełniających, ich wysokości, zakresu i warunków ich zaliczania do funduszy uzupełniających banku, pomniejszeń funduszy uzupełniających, ich wysokości, zakresu i warunków pomniejszania o nie funduszy uzupełniających banku oraz zakresu i sposobu uwzględniania działania banków w holdingach w obliczaniu funduszy własnych.

** Na dzień 31 grudnia 2010 roku PKO Bank Polski SA wyznaczał kapitał wewnętrzny zgodnie z uchwałą nr 383/2008 Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 17 grudnia 2008 roku (Dz. Urz. KNF z 2008 roku Nr 8, poz. 37).