Prognozowanie i monitorowanie
ryzyka kredytowego

Ekspozycja Grupy Kapitałowej na ryzyko kredytowe

Należności od banków Zaangażowanie
31.12.2011 31.12.2010
Należności z rozpoznaną utratą wartości, w tym: 32 499 28 559
oceniane metodą zindywidualizowaną 32 385 28 089
Należności bez rozpoznanej utraty wartości, w tym: 2 396 540 2 307 398
nieprzeterminowane 2 396 540 2 307 047
przeterminowane - 351
do 4 dni przeterminowania - 351
Razem brutto 2 429 039 2 335 957
Odpisy z tytułu utraty wartości (32 812) (28 925)
Należności razem według wartości bilansowej (netto) 2 396 227 2 307 032


Kredyty i pożyczki udzielone klientom Zaangażowanie
31.12.2011 31.12.2010
Należności z rozpoznaną utratą wartości, w tym: 11 797 232 10 887 174
oceniane metodą zindywidualizowaną 5 701 547 5 899 231
Należności bez rozpoznanej utraty wartości, w tym: 135 495 505 124 637 615
nieprzeterminowane 131 488 230 120 260 937
przeterminowane 4 007 275 4 376 678
do 4 dni przeterminowania 855 403 2 027 160
powyżej 4 dni przeterminowania 3 151 872 2 349 518
Razem brutto 147 292 737 135 524 789
Odpisy z tytułu utraty wartości (5 658 243) (4 856 670)
Należności razem według wartości bilansowej (netto) 141 634 494 130 668 119


Inwestycyjne papiery wartościowe
- dłużne papiery wartościowe
Zaangażowanie
31.12.2011 31.12.2010
Dłużne papiery wartościowe z rozpoznaną utratą wartości, w tym: 17 944 21 259
oceniane metodą zindywidualizowaną 17 944 21 259
Dłużne papiery wartościowe bez rozpoznanej utraty wartości, w tym: 14 307 525 10 123 419
nieprzeterminowane 14 307 525 10 123 419
z ratingiem zewnętrznym 8 729 898 5 864 172
z ratingiem wewnętrznym 5 577 627 4 259 247
Razem brutto 14 325 469 10 144 678
Odpisy z tytułu utraty wartości (17 944) (21 259)
Instrumenty razem według wartości bilansowej (netto) 14 307 525 10 123 419


Inne aktywa - inne aktywa finansowe Zaangażowanie
31.12.2011 31.12.2010
Inne aktywa z rozpoznaną utratą wartości 110 826 137 213
Inne aktywa bez rozpoznanej utraty wartości 421 244 367 098
nieprzeterminowane 420 251 366 806
przeterminowane 993 292
Razem brutto 532 070 504 311
Odpisy z tytułu utraty wartości (100 926) (130 223)
Razem według wartości bilansowej (netto) 431 144 374 088
Stopień narażenia na ryzyko kredytowe

Poniższa tabela prezentuje maksymalne narażenie na ryzyko kredytowe Grupy Kapitałowej na dzień 31 grudnia 2011 roku oraz na dzień 31 grudnia 2010 roku.
Pozycje sprawozdania z sytuacji finansowej 31.12.2011 31.12.2010
Rachunek bieżący w Banku Centralnym 6 845 759 3 782 717
Należności od banków 2 396 227 2 307 032
Aktywa finansowe przeznaczone do obrotu - dłużne papiery wartościowe 1 300 164 1 491 053
emitowane przez Skarb Państwa 1 268 471 1 483 144
emitowane przez jednostki samorządu terytorialnego 14 783 7 390
emitowane przez banki 1 724 -
emitowane przez podmioty finansowe 239 10
emitowane przez podmioty niefinansowe 14 947 509
Pochodne instrumenty finansowe 3 064 733 1 719 085
Instrumenty finansowe przy początkowym ujęciu wyznaczone jako wyceniane do wartości godziwej przez rachunek zysków i strat - dłużne papiery wartościowe 12 467 201 10 758 331
emitowane przez Skarb Państwa 3 620 515 6 631 702
emitowane przez banki centralne 8 593 791 3 997 780
emitowane przez jednostki samorządu terytorialnego 252 895 128 849
Kredyty i pożyczki udzielone klientom 141 634 494 130 668 119
sektor finansowy (z wyłączeniem banków) 1 215 310 2 972 158
kredyty gospodarcze 1 215 310 2 972 158
sektor niefinansowy 135 368 534 123 858 597
kredyty konsumpcyjne 22 872 908 24 129 437
kredyty mieszkaniowe 69 832 423 61 695 223
kredyty gospodarcze 42 663 203 38 033 937
sektor budżetowy 5 050 650 3 837 364
kredyty gospodarcze 5 050 650 3 836 720
kredyty mieszkaniowe - 644
Inwestycyjne papiery wartościowe - dłużne papiery wartościowe 14 307 525 10 123 419
emitowane przez banki 50 870 50 858
emitowane przez podmioty niefinansowe 2 119 271 1 435 074
emitowane przez Skarb Państwa 8 679 028 5 813 314
emitowane przez jednostki samorządu terytorialnego 3 458 356 2 824 173
Inne aktywa - inne aktywa finansowe 431 144 374 088
Razem 182 447 247 161 223 844


Pozycje pozabilansowe 31.12.2011 31.12.2010
Udzielone zobowiązania nieodwołalne 5 946 055 7 001 338
Udzielone gwarancje 4 939 669 4 554 377
Udzielone akredytywy 420 376 229 946
Gwarancje emisji 1 074 685 2 496 031
Razem 12 380 785 14 281 692

Jakość kredytowa aktywów finansowych, nieprzeterminowanych, bez utraty wartości.

Biorąc pod uwagę charakter działalności Grupy Kapitałowej oraz wolumen należności kredytowych i leasingowych, najistotniejsze portfele są w zarządzaniu Banku oraz Bankowego Funduszu Leasingowego SA. Poniżej przedstawiono informację na temat jakości kredytowej należności i pożyczek udzielonych przez Bank oraz Grupę Kapitałową BFL.

Ekspozycje wobec klientów instytucjonalnych niespełniające przesłanek indywidualnej utraty wartości klasyfikowane są ze względu na rating klienta, w ramach wewnętrznych klas ratingowych od A do G (w zakresie podmiotów finansowych A-F).

Systemem ratingowym objęte są następujące portfele:

  • klienci korporacyjni,
  • klienci instytucjonalni rynku mieszkaniowego,
  • małe i średnie przedsiębiorstwa (z wyłączeniem pewnych grup produktów ocenianych w sposób uproszczony).
Aktywa finansowe nieprzeterminowane bez utraty wartości 31.12.2011 31.12.2010
Należności od banków 2 396 540 2 307 047
w tym:
z ratingiem 2 072 322 2 215 818
bez ratingu 324 218 91 229
Kredyty i pożyczki udzielone klientom 131 488 230 120 260 937
z ratingiem 123 173 721 115 489 715
bez ratingu 8 314 509 4 771 222
PKO Bank Polski SA 128 593 307 118 036 993
z ratingiem - klienci sektora finansowego, niefinansowego i budżetowego (kredyty gospodarcze) 38 595 846 36 648 989
A (pierwszorzędna) 1 269 043 1 053 966
B (bardzo dobra) 2 377 152 2 683 977
C (dobra) 4 248 073 6 165 665
D (zadowalająca) 8 937 711 10 691 018
E (przeciętna) 9 791 398 7 460 009
F (akceptowalna) 9 244 208 8 594 354
G (słaba)* 2 728 261 -
z ratingiem - klienci sektora niefinansowego (kredyty konsumpcyjne i mieszkaniowe ) 83 438 089 77 811 902
A (pierwszorzędna) 39 006 051 43 929 181
B (bardzo dobra) 28 255 664 13 666 144
C (dobra) 6 770 389 12 303 034
D (przeciętna) 3 224 042 3 536 471
E (akceptowalna) 6 181 943 4 377 072
bez ratingu - klienci sektora finansowego, niefinansowego i budżetowego (kredyty konsumpcyjne, mieszkaniowe i pozostałe) 6 559 372 3 576 102
Grupa Kapitałowa BFL SA 2 307 463 1 858 253
z ratingiem 1 139 786 1 028 824
A2 (pierwszorzędna) 4 574 2 858
A3 (bardzo dobra) 71 872 109 326
A4 (dobra) 147 577 132 142
A5 (zadowalająca) 354 505 284 998
A6 (przeciętna) 477 485 391 914
B1 (akceptowalna) 61 132 94 634
B2 (słaba) 19 117 12 065
C (zła) 3 524 887
bez ratingu 1 167 677 829 429
bez ratingu - klienci sektora niefinansowego i finansowego pozostałych spółek Grupy Kapitałowej PKO Banku Polskiego SA 587 460 365 691
Inne aktywa - inne aktywa finansowe 420 251 366 806
Razem 134 305 021 122 934 790

* Bank dokonał w 2011 roku reklasyfikacji katalogu przesłanek indywidualnej utraty wartości polegającej w szczególności na zaprzestaniu rozpoznawania przesłanki  „pogorszenie się w okresie kredytowania sytuacji finansowej klienta” w stosunku do klientów, którzy do tej pory znajdowali się w tej grupie, a cechuje ich stosunkowo niskie prawdopodobieństwo niewywiązania się ze zobowiązania.

Kredyty i pożyczki niespełniające przesłanek indywidualnej utraty wartości niepodlegające ocenie ratingowej charakteryzują się satysfakcjonującym poziomem ryzyka kredytowego. Dotyczy to w szczególności kredytów detalicznych (w tym kredytów mieszkaniowych), wśród których brak jest indywidualnie istotnych zaangażowań, których istnienie skutkowałoby powstaniem istotnego ryzyka kredytowego.

Poniżej przedstawiono strukturę dłużnych papierów wartościowych oraz lokat międzybankowych, nieprzeterminowanych, bez utraty wartości, w podziale na zewnętrzne klasy ratingowe:

Dłużne papiery wartościowe przeznaczone do obrotu

Rating/portfel 31.12.2011 31.12.2010
emitowane przez Skarb Państwa emitowane przez jednostki samorządu terytorialnego emitowane przez inne podmioty finansowe emitowane przez podmioty niefinansowe emitowane przez Skarb Państwa emitowane przez jednostki samorządu terytorialnego emitowane przez inne podmioty finansowe emitowane przez podmioty niefinansowe
A- do A+ 1 268 471 - - - 1 483 144 - - -
bez ratingu - 14 783 1 963 14 947 - 7 390 10 509
Razem 1 268 471 14 783 1 963 14 947 1 483 144 7 390 10 509

Dłużne papiery wartościowe przy początkowym ujęciu wyznaczone jako wyceniane do wartości godziwej przez rachunek zysków i strat

 
Rating/portfel 31.12.2011 31.12.2010
emitowane przez Skarb Państwa emitowane przez jednostki samorządu terytorialnego emitowane przez banki centralne emitowane przez Skarb Państwa emitowane przez jednostki samorządu terytorialnego emitowane przez banki centralne
A- do A+ 3 620 515 - 8 593 791 6 631 702 - 3 997 780
bez ratingu - 143 973 - - 128 849 -
Razem 3 620 515 143 973 8 593 791 6 631 702 128 849 3 997 780

Dłużne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży

Rating/portfel 31.12.2011 31.12.2010
emitowane przez Skarb Państwa emitowane przez banki emitowane przez Skarb Państwa emitowane przez banki
A- do A+ 8 427 574 - 5 659 991 -
BBB- do BBB+ - 50 870 - 50 858
odmiennie raitingowane w spółkach Grupy Kapitałowej 251 454 - 153 323 -
Razem 8 679 028 50 870 5 813 314 50 858

Należności od banków

Rating/portfel 31.12.2011 31.12.2010
AAA 8 308 -
AA- do AA+ 342 293 521 466
A- do A+ 1 544 092 1 292 018
BBB- do BBB+ 135 914 350 470
BB- do BB+ 108 2 066
B- do B+ 35 898 43 685
bez ratingu 324 218 91 229
odmiennie raitingowane w spółkach Grupy Kapitałowej 5 709 6 113
Razem 2 396 540 2 307 047
Poniżej przedstawiono strukturę pozostałych dłużnych papierów wartościowych emitowanych przez inne podmioty finansowe, podmioty niefinansowe oraz jednostki samorządu terytorialnego w podziale na wewnętrzne klasy ratingowe:

Dłużne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży

Podmioty o ratingu 31.12.2011 31.12.2010
wartość bilansowa wartość bilansowa
A (pierwszorzędna) 25 293 10 233
B (bardzo dobra) 341 104 304 834
C (dobra) 758 732 987 295
D (zadowalająca) 2 320 579 1 216 372
E (przeciętna) 1 241 433 951 813
F (akceptowalna) 602 792 573 439
G (słaba) 84 180 215 261
H (zła) 203 514 -
Razem 5 577 627 4 259 247

Dłużne papiery wartościowe przy początkowym ujęciu wyznaczone jako wyceniane do wartości godziwej przez rachunek zysków i strat

Podmioty o ratingu 31.12.2011 31.12.2010
wartość bilansowa wartość bilansowa
C (dobra) 108 922 -
Razem 108 922 -

Koncentracja ryzyka kredytowego w Grupie Kapitałowej

Grupa Kapitałowa definiuje ryzyko koncentracji kredytowej jako ryzyko wynikające z istotnego zaangażowania wobec pojedynczych podmiotów lub grup podmiotów, których zdolność spłaty zadłużenia zależna jest od wspólnego czynnika ryzyka. Grupa Kapitałowa analizuje ryzyko koncentracji wobec:

  • największych podmiotów,
  • największych grup kapitałowych,
  • branż,
  • regionów geograficznych,
  • walut,
  • ekspozycji zabezpieczonych hipotecznie.

Koncentracja wobec największych podmiotów

Ustawa Prawo bankowe określa limity maksymalnego zaangażowania Banku, mające przełożenie na Grupę Kapitałową. Zgodnie z art. 71 ust. 1 tej ustawy suma wierzytelności Banku, udzielonych przez Bank zobowiązań pozabilansowych oraz posiadanych przez Bank bezpośrednio lub pośrednio akcji lub udziałów w innym podmiocie, wniesionych dopłat w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością lub też wkładów albo sum komandytowych – w zależności od tego, która z tych kwot jest większa – w spółce komandytowej lub komandytowo akcyjnej, obciążonych ryzykiem jednego podmiotu lub podmiotów powiązanych kapitałowo lub organizacyjnie nie może przekroczyć limitu koncentracji zaangażowań, który wynosi 25% funduszy własnych skonsolidowanych.

Na dzień 31 grudnia 2011 roku oraz na dzień 31 grudnia 2010 roku limity koncentracji nie były przekroczone.

Na dzień 31 grudnia 2011 roku poziom ryzyka koncentracji Grupy Kapitałowej wobec pojedynczych zaangażowań był niewielki – największe zaangażowanie wobec pojedynczego podmiotu wyniosło 9,2% i 7,7% skonsolidowanych funduszy własnych.

Wśród 20 największych kredytobiorców Grupy Kapitałowej występują wyłącznie klienci PKO Banku Polskiego SA.

Zaangażowanie Grupy Kapitałowej wobec 20 największych klientów niebankowych:

31.12.2011 31.12.2010
Lp Zaangażowanie* Udział
w portfelu**
Lp Zaangażowanie* Udział
w portfelu**
1. 1 258 272 0,85% 1. 736 873 0,54%
2. 541 970 0,37% 2. 464 247 0,34%
3. 484 761 0,33% 3. 350 441 0,26%
4. 399 939 0,27% 4. 334 671 0,25%
5. 342 022 0,23% 5. 326 815 0,24%
6. 325 542 0,22% 6. 297 702 0,22%
7. 323 299 0,22% 7. 287 418 0,21%
8. 313 271 0,21% 8. 281 790 0,21%
9. 294 361 0,20% 9. 256 297 0,19%
10. 293 060 0,20% 10. 250 000 0,18%
11. 262 785 0,18% 11. 243 947 0,18%
12. 244 256 0,17% 12. 230 999 0,17%
13. 237 574 0,16% 13. 229 921 0,17%
14. 236 898 0,16% 14. 223 904 0,17%
15. 235 466 0,16% 15. 218 157 0,16%
16. 220 566 0,15% 16. 214 447 0,16%
17. 213 811 0,15% 17. 212 636 0,16%
18. 212 868 0,14% 18. 209 785 0,15%
19. 206 108 0,14% 19. 199 078 0,15%
20. 203 980 0,14% 20. 195 894 0,14%
Razem 6 850 809 4,65% Razem 5 765 022 4,25%

*   Zaangażowanie kredytowe obejmuje kredyty, pożyczki, skupione wierzytelności, dyskonto weksli, zrealizowane gwarancje oraz należne odsetki.

** Wartość portfela kredytowego nie obejmuje zaangażowań pozabilansowych oraz kapitałowych.

Koncentracja wobec największych grup kapitałowych

Największa koncentracja zaangażowania Grupy Kapitałowej PKO Banku Polskiego w grupę kapitałową kredytobiorców wynosi 1,31%. Wśród 5 największych grup kapitałowych występują wyłącznie klienci PKO Banku Polskiego SA.

Na dzień 31 grudnia 2011 roku poziom ryzyka koncentracji w grupę podmiotów był niewielki – największa koncentracja zaangażowania Grupy Kapitałowej wyniosła 10,5% i 9,4% skonsolidowanych funduszy własnych Grupy Kapitałowej.

Zaangażowanie Grupy Kapitałowej wobec 5 największych grup kapitałowych:

31.12.2011 31.12.2010
Lp. Zaangażowanie* Udział
w portfelu**
Lp. Zaangażowanie* Udział
w portfelu**
1 1 928 808 1,31% 1*** 1 183 394 0,87%
2 1 725 766 1,17% 2 898 546 0,66%
3 1 226 346 0,83% 3 892 191 0,66%
4 950 453 0,65% 4 871 694 0,64%
5 949 050 0,64% 5 848 561 0,63%
Razem 6 780 423 4,60% Razem 4 694 386 3,46%

*   Zaangażowanie kredytowe obejmuje kredyty, pożyczki, skupione wierzytelności, dyskonto weksli, zrealizowane gwarancje, należne odsetki oraz zaangażowanie pozabilansowe i kapitałowe.

** Wartość portfela kredytowego nie obejmuje zaangażowań pozabilansowych oraz kapitałowych.

*** Zaangażowanie wobec podmiotów wyłączonych z limitu koncentracji zaangażowań na mocy art.71 ust. 3 ustawy Prawo bankowe.

Koncentracja wobec sekcji branżowych

W stosunku do 31 grudnia 2010 roku wzrosło zaangażowanie Grupy Kapitałowej w sekcje branżowe o ponad 7,5 miliarda złotych. Łączne zaangażowanie w cztery największe grupy branż „Przetwórstwo przemysłowe”, „Handel hurtowy i detaliczny (…)”, „Działalność związana z obsługą nieruchomości”, oraz „Budownictwo” wyniosło ok. 63% wartości portfela kredytów objętych analizą branżową.


Strukturę zaangażowania według sekcji branżowych prezentuje poniższa tabela:

Sekcja Nazwa sekcji 31.12.2011 31.12.2010
Zaangażowanie Liczba
podmiotów
Zaangażowanie Liczba
podmiotów
C Przetwórstwo przemysłowe 19,19% 11,67% 21,94% 11,51%
G Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 16,64% 24,52% 17,08% 23,63%
L Działalność związana z obsługą nieruchomości 15,18% 10,00% 13,29% 11,08%
F Budownictwo 12,17% 13,20% 14,09% 11,35%
O Administracja publiczna i obrona narodowa, obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 8,03% 0,47% 6,77% 0,46%
D Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 1,49% 0,20% 1,49% 0,14%
Pozostałe zaangażowanie 27,30% 39,94% 25,34% 41,83%
Razem 100,00% 100,00% 100,00% 100,00%

Koncentracja wobec regionów geograficznych

Portfel kredytowy Grupy Kapitałowej jest zdywersyfikowany pod względem koncentracji geograficznej.

Na dzień 31 grudnia 2011 roku największa koncentracja portfela kredytowego Grupy Kapitałowej występuje w regionie mazowieckim. Połowa portfela kredytowego Grupy Kapitałowej skupiona jest w czterech regionach: mazowieckim, śląsko-opolskim, wielkopolskim i małopolsko-świętokrzyskim, co jest zbieżne z dominacją tych regionów zarówno pod względem populacji, jak i gospodarki Polski.

Region 31.12.2011 31.12.2010
Polska
mazowiecki 18,12% 17,27%
śląsko-opolski 11,69% 13,04%
wielkopolski 10,44% 10,29%
małopolsko-świętokrzyski 9,47% 9,43%
dolnośląski 7,65% 7,71%
lubelsko-podkarpacki 7,04% 6,87%
zachodnio-pomorski 6,68% 6,96%
łódzki 6,43% 6,49%
pomorski 6,32% 6,41%
kujawsko-pomorski 5,02% 4,94%
warmińsko-mazurski 3,61% 3,57%
podlaski 3,21% 3,14%
pozostałe 3,26% 2,74%
Ukraina 1,06% 1,14%
Razem 100,00% 100,00%

 

Koncentracja walutowa ryzyka kredytowego

Na dzień 31 grudnia 2011 roku udział ekspozycji w walutach wymienialnych, innych niż PLN, w całym portfelu Grupy Kapitałowej wyniósł 24,2%. Wzrost udziału kredytów denominowanych w walutach obcych w 2011 roku jest głównie konsekwencją wzrostu kursów walut obcych w 2011 roku.

Największą część zaangażowania walutowego Grupy Kapitałowej stanowią ekspozycje w CHF i dotyczą one portfela kredytowego Banku. W przypadku spółek Grupy Kapitałowej sytuacja kształtuje się inaczej, tj. w portfelu walutowym Grupy Kapitałowej BFL SA dominują ekspozycje w EUR (88,2% portfela walutowego), podobnie w portfelu Grupy Kapitałowej BTK SA – kredyty udzielane w EUR (80,9% portfela walutowego), zaś w KREDOBANKU SA - kredyty udzielane w USD (76,5% portfela walutowego i 30,4% całego portfela spółki).

Istotne ryzyko koncentracji zidentyfikowane zostało w KREDOBANKU SA, co wynika ze specyfiki rynku ukraińskiego, na którym, z uwagi na słabość lokalnej waluty, przeważają kredyty walutowe.

Koncentracja walutowa ryzyka kredytowego

Waluta 31.12.2011 31.12.2010
PLN 75,76% 76,43%
Waluty obce, w tym: 24,24% 23,57%
CHF 16,46% 16,85%
EUR 5,71% 4,73%
USD 1,41% 1,44%
UAH 0,64% 0,54%
GBP 0,02% 0,01%
Razem 100,00% 100,00%

Inne rodzaje koncentracji

Zgodnie z rekomendacją S i T Komisji Nadzoru Finansowego Bank stosuje wewnętrzne limity związane z ekspozycjami kredytowymi klientów Banku określające apetyt na ryzyko kredytowe. 

Na dzień 31 grudnia 2011 roku limity te nie zostały przekroczone.

Renegocjacja warunków należności

Celem działalności restrukturyzacyjnej Grupy Kapitałowej jest maksymalizacja efektywności zarządzania wierzytelnościami trudnymi, tj. uzyskanie najwyższych odzysków, jednocześnie ograniczając do minimum koszty ponoszone, związane z uzyskaniem odzysków, które są bardzo wysokie w przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Działalność restrukturyzacyjna polega na zmianie warunków spłaty wierzytelności, które są indywidualnie ustalane wobec każdego kontraktu. Zmiany mogą dotyczyć:

  1. okresu spłaty,
  2. harmonogramu,
  3. oprocentowania,
  4. kolejności zarachowania wpływów,
  5. zabezpieczenia,
  6. kwoty do spłaty (redukcja).

W wyniku zawarcia i terminowej obsługi ugody, wierzytelność staje się wierzytelnością niewymagalną. Elementem procesu restrukturyzacji jest ocena możliwości wywiązania się przez dłużnika z warunków umowy ugody (spłaty zadłużenia w ustalonych terminach). Czynne ugody są na bieżąco monitorowane.

Przeterminowanie aktywów finansowych

Aktywa finansowe, które są zaległe, lecz w przypadku których nie nastąpiła utrata wartości obejmują następujące aktywa finansowe:


Kliknij, aby powiększyć


Kliknij, aby powiększyć

Zabezpieczeniami powyższych należności są: hipoteka, zastaw rejestrowy, przeniesienie prawa własności, blokada rachunku lokaty, ubezpieczenie ekspozycji kredytowej oraz gwarancje i poręczenia.

W ramach przeprowadzonej oceny stwierdzono, że dla powyższych aktywów finansowych przewidywane przepływy pieniężne w pełni pokrywają wartość bilansową tych ekspozycji.

Aktywa finansowe wyceniane metodą zindywidualizowaną, wobec których wykazano indywidualną utratę wartości według wartości bilansowej brutto

31.12.2011 31.12.2010
Należności od banków 32 385 28 089
Kredyty i pożyczki udzielone klientom 5 701 547 5 899 231
Sektor finansowy 44 757 41 188
kredyty gospodarcze 44 757 41 188
Sektor niefinansowy 5 649 239 5 850 521
kredyty konsumpcyjne 84 444 91 982
kredyty mieszkaniowe 1 262 477 903 038
kredyty gospodarcze 4 302 318 4 855 501
Sektor budżetowy 7 551 7 522
kredyty gospodarcze 7 551 7 522
Aktywa finansowe dostępne do sprzedaży 18 058 21 376
emitowane przez podmioty finansowe 9 8
emitowane przez podmioty niefinansowe 18 049 21 368
Razem 5 751 990 5 948 696

W odniesieniu do aktywów, wobec których stwierdzono utratę wartości metodą zindywidualizowaną, ustanowione były na rzecz Grupy Kapitałowej następujące zabezpieczenia:

  • dla kredytów i pożyczek udzielonych klientom: hipoteka kaucyjna oraz zwykła, zastaw rejestrowy, weksel własny dłużnika, przelew wierzytelności oraz prawo majątkowe na środki pieniężne. Wpływ finansowy zabezpieczeń na kwotę,  która najlepiej odzwierciedla maksymalną ekspozycję na ryzyko kredytowe na dzień 31 grudnia 2011 roku wynosi 3 436 427 tysięcy złotych (na dzień 31 grudnia 2010 roku wynosił odpowiednio 3 751 558 tysięcy złotych),
  • dla aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży: weksle in blanco, poręczenie, zastaw rejestrowy na rachunku bankowym oraz na udziałach dłużnika.

Grupa Kapitałowa, ustalając odpisy z tytułu utraty wartości na powyższe aktywa wzięła pod uwagę następujące czynniki:

  • opóźnienie w spłacie należności,
  • postawienie wierzytelności w stan wymagalności,
  • postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika,
  • ogłoszenie upadłości dłużnika lub złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, 
  • kwestionowanie należności przez dłużnika, 
  • wszczęcie postępowania naprawczego wobec dłużnika, 
  • ustanowienie zarządu komisarycznego nad działalnością dłużnika lub zawieszenie jego działalności,
  • pogorszenie się oceny ratingowej dłużnika do poziomu wskazującego na istotne zagrożenie dla spłaty zadłużenia,
  • podjęte działania restrukturyzacyjne i zastosowane ulgi w spłacie,
  • dodatkowe przesłanki, rozpoznawane w odniesieniu do ekspozycji wobec spółdzielni mieszkaniowych z tytułu kredytów mieszkaniowych „starego portfela” objętych poręczeniami Skarbu Państwa,
  • przewidywane przepływy pieniężne z ekspozycji oraz przyjętych zabezpieczeń,
  • kształtowanie się przyszłej sytuacji ekonomiczno-finansowej klienta, 
  • stopień realizacji przez klienta prognoz.

Utrata wartości ekspozycji kredytowych

Grupa Kapitałowa PKO Banku Polskiego SA dokonuje miesięcznego przeglądu ekspozycji kredytowych w celu zidentyfikowania ekspozycji kredytowych zagrożonych utratą wartości, pomiaru utraty wartości ekspozycji kredytowych oraz utworzenia odpisów lub rezerw. Na proces ustalania odpisów i rezerw składają się następujące etapy:

  • rozpoznanie przesłanek utraty wartości i zdarzeń istotnych z punktu widzenia rozpoznania tych przesłanek, 
  • rejestrowanie w systemach informatycznych Grupy Kapitałowej zdarzeń istotnych z punktu widzenia rozpoznania przesłanek utraty wartości ekspozycji kredytowych,
  • ustalenie metody pomiaru utraty wartości,
  • dokonanie pomiaru utraty wartości i ustalenie odpisu lub rezerwy,
  • weryfikacja i agregacja wyników pomiaru utraty wartości,
  • ewidencja wyników pomiaru utraty wartości.

W Grupie Kapitałowej PKO Banku Polskiego SA stosowane są trzy metody oszacowania utraty wartości:

  • metoda zindywidualizowana, stosowana dla kredytów indywidualnie znaczących, spełniających przesłankę indywidualnej utraty wartości lub wymagających indywidualnej oceny ze względu na specyfikę transakcji, z której wynikają oraz zdarzeń warunkujących spłatę ekspozycji,
  • metoda portfelowa, stosowana dla kredytów nieznaczących indywidualnie, dla których stwierdzono przesłankę indywidualnej utraty wartości,
  • metoda grupowa (IBNR), stosowana dla kredytów, w odniesieniu do których nie zidentyfikowano przesłanek indywidualnej utraty wartości, ale stwierdzono możliwość wystąpienia poniesionych ale nie rozpoznanych strat.

Strukturę portfela kredytowego oraz utworzonych odpisów z tytułu utraty wartości ekspozycji kredytowych Grupy Kapitałowej PKO Banku Polskiego SA prezentuje tabela w Nocie 23 „Kredyty i pożyczki udzielone klientom”.

W odniesieniu do pozabilansowych ekspozycji kredytowych, rezerwę ustala się jako różnicę pomiędzy oczekiwaną wartością ekspozycji bilansowej, która powstanie z udzielonego zobowiązania pozabilansowego (od daty, na którą dokonywana jest ocena, do daty wystąpienia zadłużenia przeterminowanego uznawanego za przesłankę indywidualnej utraty wartości), a wartością bieżącą oczekiwanych przyszłych przepływów pieniężnych uzyskanych z ekspozycji bilansowej powstałej z udzielonego zobowiązania pozabilansowego.

Przy ustalaniu rezerwy metodą zindywidualizowaną oczekiwane przyszłe przepływy pieniężne szacuje się dla każdej ekspozycji kredytowej indywidualnie.

Przy ustalaniu rezerwy metodą portfelową lub metodą grupową wykorzystuje się parametry portfelowe oszacowane z wykorzystaniem metod statystycznych, na bazie historycznych obserwacji ekspozycji o takiej samej charakterystyce.

Strukturę portfela kredytowego oraz utworzonych odpisów z tytułu utraty wartości ekspozycji kredytowych Grupy Kapitałowej PKO Banku Polskiego SA prezentuje tabela w Nocie 23 „Kredyty i pożyczki udzielone klientom”.

 
Ryzyko kredytowe instytucji finansowych
Na dzień 31 grudnia 2011 roku największe zaangażowania Grupy Kapitałowej PKO Banku Polskiego SA kształtowały się w następujący sposób:

 

Zaangażowanie na rynku międzybankowym
Kontrahent Rodzaj instrumentu Razem
Lokata Instrumenty pochodne
Kontrahent 1 485 944 1 918 487 863
Kontrahent 2 366 725 7 854 374 579
Kontrahent 3 338 336 (26 002) 338 336
Kontrahent 4 130 420 5 636 136 056
Kontrahent 5 - 112 015 112 015
Kontrahent 6 - 104 000 104 000
Kontrahent 7 - 93 667 93 667
Kontrahent 8 - 91 009 91 009
Kontrahent 9 77 000 (44 328) 77 000
Kontrahent 10 - 68 449 68 449
Kontrahent 11 62 702 18 62 720
Kontrahent 12 - 57 548 57 548
Kontrahent 13 - 54 471 54 471
Kontrahent 14 - 47 737 47 737
Kontrahent 15 - 41 021 41 021
Kontrahent 16 - 33 652 33 652
Kontrahent 17 - 32 208 32 208
Kontrahent 18 - 22 147 22 147
Kontrahent 19 - 21 203 21 203
Kontrahent 20 - 17 601 17 601

Dla porównania największe zaangażowania Grupy Kapitałowej PKO Banku Polskiego SA na rynku międzybankowym na dzień 31 grudnia 2010 roku prezentuje poniższa tabela:

Zaangażowanie na rynku międzybankowym*
Kontrahent Rodzaj instrumentu Razem
Lokata Instrumenty pochodne
Kontrahent 21 396 030 - 396 030
Kontrahent 22 229 437 5 285 234 722
Kontrahent 14 - 61 291 61 291
Kontrahent 23 - 55 803 55 803
Kontrahent 11 16 308 (157) 16 308
Kontrahent 24 - 12 895 12 895
Kontrahent 25 - 12 347 12 347
Kontrahent 17 - 11 393 11 393
Kontrahent 10 213 8 377 8 590
Kontrahent 26 6 711 - 6 711
Kontrahent 27 - 6 500 6 500
Kontrahent 1 5 527 5 5 532
Kontrahent 28 - 4 641 4 641
Kontrahent 29 - 2 496 2 496
Kontrahent 12 - 2 220 2 220
Kontrahent 15 - 2 165 2 165
Kontrahent 30 - 1 419 1 419
Kontrahent 31 - 1 331 1 331
Kontrahent 32 - 993 993
Kontrahent 13 - 862 862

* Bez uwzględniania zaangażowania wobec Skarbu Państwa i Narodowego Banku Polskiego.

Przy określaniu zaangażowania: lokaty oraz papiery wartościowe emitowane przez kontrahentów zostały podane w wartości nominalnej, natomiast instrumenty pochodne w wartości rynkowej bez uwzględnienia wniesionego przez kontrahenta zabezpieczenia.

Zaangażowanie całkowite (kolumna „Razem”) w przypadku każdego kontrahenta stanowi sumę zaangażowania z tytułu lokat i papierów wartościowych powiększonego o zaangażowanie z tytułu instrumentów pochodnych, jeżeli jest ono dodatnie (w przeciwnym wypadku zaangażowanie z tytułu instrumentów pochodnych nie jest uwzględniane przy zaangażowaniu całkowitym). Ekspozycja z tytułu wszystkich instrumentów liczona jest od daty zawarcia transakcji.

Na dzień 30 grudnia 2011 roku Bank posiadał podpisane umowy ramowe standardu ISDA/ZBP z 27 bankami krajowymi oraz z 51 bankami zagranicznymi i instytucjami kredytowymi. Dodatkowo Bank był stroną 55 umów CSA (Credit Support Annex)/Umów Zabezpieczających ZBP i 4 umów typu ISMA (International Securities Market Association).

Geograficzna lokalizacja kontrahentów

Kontrahenci generujący 20 największych zaangażowań według stanów na dzień 31 grudnia 2011 roku pochodzą z krajów wyszczególnionych w poniższej tabeli (przyjmuje się kraj, na obszarze którego ulokowana jest centrala danego kontrahenta):

L.p. Kraj Kontrahent
1. Austria Kontrahent 2
2. Belgia Kontrahent 28
3. Dania Kontrahent 10
4. Francja Kontrahent 9, Kontrahent 13, Kontrahent 15
5. Holandia Kontrahent 27
6. Kanada Kontrahent 32
7. Niemcy Kontrahent 6, Kontrahent 20
8. Norwegia Kontrahent 1
9. Polska Kontrahent 3, Kontrahent 4, Kontrahent 12, Kontrahent 14, Kontrahent 18, Kontrahent 19, Kontrahent 22, Kontrahent 23, Kontrahent 24
10. Szwajcaria Kontrahent 17
11. Szwecja Kontrahent 26
12. USA Kontrahent 31
13. Wielka Brytania Kontrahent 5, Kontrahent 7, Kontrahent 8, Kontrahent 11, Kontrahent 16, Kontrahent 25, Kontrahent 29, Kontrahent 30
14. Włochy Kontrahent 21

Struktura ratingowa kontrahentów

Struktura zaangażowania z punktu widzenia przyznanych kontrahentom ratingów została zaprezentowana w poniższej tabeli. Przy wyznaczaniu ratingu oparto się na ratingach zewnętrznych przyznanych przez agencje Moody’s, Standard&Poor’s i Fitch (przy czym w przypadku, gdy rating nadały dwie agencje przyjęto rating niższy, a w przypadku trzech ratingów, rating środkowy). Rating dla kontrahentów od 1 do 32 przyjęto według stanu na dzień 31 grudnia 2011 roku.

Rating Kontrahent
AA Kontrahent 15, Kontrahent 30, Kontrahent 32, Kontrahent 8
A Kontrahent 1, Kontrahent 10, Kontrahent 11, Kontrahent 13, Kontrahent 16, Kontrahent 17, Kontrahent 2, Kontrahent 25, Kontrahent 26, Kontrahent 27, Kontrahent 28, Kontrahent 3, Kontrahent 31, Kontrahent 5, Kontrahent 6, Kontrahent 7, Kontrahent 9
BBB Kontrahent 12, Kontrahent 18, Kontrahent 20, Kontrahent 21, Kontrahent 23, Kontrahent 24, Kontrahent 4
BB Kontrahent 14, Kontrahent 22
Brak rankingu Kontrahent 19, Kontrahent 29

Ryzyko kredytowe instytucji finansowych na rynku pozahurtowym

Poza zaangażowaniem na rynku międzybankowym, o którym mowa powyżej, Grupa Kapitałowa na dzień 31 grudnia 2011 roku posiadała ekspozycje wobec instytucji finansowych na rynku pozahurtowym (powyżej 5 milionów złotych). Struktura tych ekspozycji została zaprezentowana w poniższej tabeli:

  Nominalna kwota zaangażowania
(w tys. PLN)
Kraj siedziby kontrahenta
Bilansowego Pozabilansowego
Kontrahent 33 50 000 200 000 Polska
Kontrahent 34 - 170 870 Ukraina
Zarządzanie majątkiem przejętym za wierzytelności

Przejęty w toku działań restrukturyzacyjnych lub windykacyjnych majątek przeznaczony jest na potrzeby Grupy Kapitałowej lub do sprzedaży. Informacja o przejętych składnikach majątkowych analizowana jest pod kątem możliwości wykorzystania majątku na wewnętrzne potrzeby Grupy Kapitałowej. W latach zakończonych odpowiednio dnia 31 grudnia 2011 roku oraz dnia 31 grudnia 2010 roku majątek przejęty w toku działań restrukturyzacyjnych i windykacyjnych w całości przeznaczony został do sprzedaży.

Podejmowane przez Grupę Kapitałową działania mają na celu sprzedaż aktywów w możliwie najkrótszym czasie. W jednostkowych i uzasadnionych przypadkach dochodzi do wstrzymania sprzedaży. Następuje to tylko i wyłącznie w sytuacji, kiedy warunki niezależne wskazują, iż sprzedaż majątku w okresie późniejszym będzie korzystniejsza finansowo. Podstawowym trybem postępowania w sprawie sprzedaży majątku jest przetarg nieograniczony. Wybór innego trybu jest możliwy w przypadku, gdy ze względu na specyfikę sprzedawanego majątku daje on możliwości znalezienia nabywcy i uzyskania korzystniejszej dla Grupy Kapitałowej oferty.

Grupa Kapitałowa dąży do jak najszerszego rozpowszechnienia informacji o sprzedawanych aktywach poprzez publikację informacji o sprzedaży na stronie internetowej Grupy Kapitałowej, ogłoszenia w prasie ogólnopolskiej, wykorzystywanie portali internetowych m.in. w zakresie aukcji internetowych, wysyłanie zapytań ofertowych. Dodatkowo Grupa Kapitałowa współpracuje z firmami zewnętrznymi o zasięgu ogólnopolskim w zakresie odbierania, transportu, przechowywania oraz pośrednictwa w sprzedaży majątku przejętego w toku prowadzonych przez Grupę Kapitałową działań restrukturyzacyjnych i windykacyjnych. Grupa Kapitałowa zawarła również umowy o współpracę z firmami zewnętrznymi, które wyceniają majątek ruchomy oraz nieruchomości przejęte, lub których przejęciem zainteresowana jest Grupa Kapitałowa w toku realizacji zabezpieczeń.

Wartość bilansowa aktywów niefinansowych posiadanych przez Grupę Kapitałową, uzyskanych w wyniku realizacji zabezpieczenia na dzień 31 grudnia 2011 roku wyniosła 59 086 tysięcy złotych oraz na dzień 31 grudnia 2010 roku wynosiła 56 585 tysięcy złotych. Powyższe kwoty uwzględnione są w pozycji „Inne” w Nocie 29 „Inne aktywa” (odpowiednio 11 319 tysięcy złotych oraz 11 188 tysięcy złotych), w pozycji „Towary” w Nocie 26 „Zapasy” (odpowiednio 47 767 tysięcy złotych oraz 45 397 tysięcy złotych).

Raportowanie ryzyka kredytowego

W Banku sporządzane są miesięczne i kwartalne raporty na temat ryzyka kredytowego, których odbiorcami są m.in.: KZAP, KKB, Zarząd Banku i Rada Nadzorcza Banku. Raportowanie ryzyka kredytowego obejmuje cykliczne informowanie o skali narażenia na ryzyko portfela kredytowego. Poza informacją dla Banku, raporty zawierają również informację o poziomie ryzyka kredytowego spółek zależnych Grupy Kapitałowej, w których zidentyfikowano istotny poziom ryzyka kredytowego (m.in. KREDOBANK SA i Grupa Kapitałowa BFL SA).

Decyzje zarządcze dotyczące ryzyka kredytowego

Do podstawowych narzędzi zarządzania ryzykiem kredytowym stosowanych w Banku należą: 
  • minimalne warunki transakcji określone dla danego typu transakcji (np. minimalna wartość LTV, maksymalna kwota kredytu, wymagane zabezpieczenie),
  • reguły określania dostępności do kredytowania, w tym punkty odcięcia – minimalna liczba punktów przyznawanych w wyniku oceny wiarygodności z wykorzystaniem systemu scoringowego (dla klienta indywidualnego), bądź klasa ratingu klienta oraz klasa ratingu łącznego (dla klienta instytucjonalnego), od których można dokonać z klientem transakcji kredytowej, 
  • limity koncentracji – limity określone w art. 71 ust. 1 ustawy Prawo bankowe,
  • limity branżowe – limity ograniczające poziom ryzyka związanego z finansowaniem klientów instytucjonalnych prowadzących działalność w branżach charakteryzujących się wysokim poziomem ryzyka kredytowego, 
  • limity związane z ekspozycjami kredytowymi klientów Banku – limity określające apetyt na ryzyko kredytowe wynikające między innymi z rekomendacji S i T, 
  • limity kredytowe określające maksymalne zaangażowanie Banku wobec określonego kontrahenta bądź kraju z tytułu operacji rynku hurtowego oraz limity rozliczeniowe i limity na okres zaangażowania, 
  • limity kompetencyjne – określają maksymalny poziom uprawnień do podejmowania decyzji kredytowych wobec klientów Banku, limity zależą przede wszystkim od kwoty zaangażowania kredytowego Banku w stosunku do klienta (lub grupy klientów powiązanych) i okresu transakcji kredytowej; wysokość limitów kompetencyjnych zależy od poziomu podejmowania decyzji kredytowej (w strukturze organizacyjnej Banku),
  • minimalne marże kredytowe – marże na ryzyko kredytowe związane z dokonaniem przez Bank określonej transakcji kredytowej z danym klientem instytucjonalnym, przy czym oferowane klientowi oprocentowanie nie może być niższe od stawki referencyjnej powiększonej o marżę na ryzyko kredytowe.

Szczególną rolę w ustanawianiu minimalnych warunków transakcji stanowi polityka zabezpieczeń w zakresie ryzyka kredytowego. Prowadzona przez Bank i spółki Grupy Kapitałowej polityka zabezpieczeń ma na celu należyte zabezpieczenie ryzyka kredytowego, na jakie narażona jest Grupa Kapitałowa, w tym przede wszystkim ustanowienie zabezpieczeń dających możliwie najwyższy poziom odzysku w przypadku konieczności prowadzenia działań windykacyjnych wierzytelności.

Przy przyjmowaniu prawnych zabezpieczeń kredytów Bank stosuje następujące zasady:

  • w przypadku znacznych kwotowo kredytów ustanawianych jest kilka rodzajów zabezpieczeń, z uwzględnieniem, jeśli jest to możliwe, łączenia zabezpieczeń osobistych z rzeczowymi,
  • preferowane jest przyjmowanie zabezpieczeń płynnych, tj. zabezpieczeń rzeczowych, w stosunku do których istnieje znaczne prawdopodobieństwo szybkiego zaspokojenia przez Bank, przy uzyskaniu ceny zbliżonej do wartości składników określonych przy przyjmowaniu zabezpieczeń,
  • zabezpieczenia narażone na ryzyko znacznych niekorzystnych wahań wartości spełniają rolę pomocniczą,
  • w przypadku przyjęcia zabezpieczenia rzeczowego, jako dodatkowe zabezpieczenie przyjmowany jest przelew wierzytelności pieniężnej z umowy ubezpieczenia przedmiotu tego zabezpieczenia lub umowa ubezpieczenia wystawiona na rzecz Banku, 
  • skuteczne ustanowienie zabezpieczeń zgodnie z treścią umowy jest warunkiem uruchomienia środków pieniężnych.

Polityka w zakresie prawnych zabezpieczeń określona została w przepisach wewnętrznych spółek zależnych Grupy Kapitałowej.

Ustanawianie określonych typów zabezpieczeń uzależnione jest od produktu oraz rodzaju klienta. Przy udzielaniu kredytów przeznaczonych na finansowanie rynku mieszkaniowego zabezpieczenie obligatoryjnie ustanawiane jest w postaci hipoteki na nieruchomości. Do czasu skutecznego ustanowienia zabezpieczenia hipotecznego (w zależności od rodzaju kredytu oraz jego kwoty) stosuje się podwyższoną marżę kredytową lub/i przyjmuje się zabezpieczenie w formie przelewu wierzytelności z umowy na wybudowanie lokalu, weksla, poręczenia czy też ubezpieczenie wierzytelności.

Przy udzielaniu kredytów detalicznych dla klientów indywidualnych przyjmuje się najczęściej zabezpieczenie osobiste (poręczenie cywilne, poręczenie wekslowe) albo ustanawia się zabezpieczenia na rachunku bankowym klienta, na samochodzie lub papierach wartościowych.

Zabezpieczenie kredytów przeznaczonych na finansowanie małych i średnich przedsiębiorstw oraz klientów korporacyjnych ustanawia się m.in.: na wierzytelnościach gospodarczych, rachunkach bankowych, rzeczach ruchomych, nieruchomościach czy papierach wartościowych.

Przy zawieraniu umów leasingowych Grupa Kapitałowa BFL SA, jako właściciel oddawanych w leasing przedmiotów, traktuje je jako zabezpieczenie transakcji.