Wartość godziwaaktywów i zobowiązań finansowych

Wartość godziwa stanowi kwotę, za jaką na warunkach rynkowych składnik aktywów mógłby zostać wymieniony, a zobowiązanie zaspokojone pomiędzy zainteresowanymi i dobrze poinformowanymi, lecz niepowiązanymi stronami transakcji.

Kategorie wyceny do wartości godziwej aktywów i zobowiązań finansowych wycenianych w sprawozdaniu z sytuacji finansowej do wartości godziwej

W oparciu o stosowane metody ustalania wartości godziwej, poszczególne składniki aktywów i zobowiązań finansowych Grupa klasyfikuje do następujących kategorii:

1) Poziom 1: Aktywa i zobowiązania finansowe, których wartość godziwa wyceniana jest bezpośrednio o ceny notowane (nieskorygowane) z aktywnych rynków dla identycznych aktywów lub zobowiązań. Do tej kategorii Grupa Kapitałowa zaklasyfikowała:

  • dłużne papiery wartościowe wyceniane do fixingu z platformy Bondspot,
  • dłużne i kapitałowe papiery wartościowe w portfelu Domu Maklerskiego,
  • dłużne i kapitałowe papiery wartościowe będące przedmiotem obrotu na rynku regulowanym,

2) Poziom 2: Aktywa i zobowiązana finansowe, których wartość godziwa wyceniana jest za pomocą modeli wyceny, w przypadków, których wszystkie znaczące dane wejściowe są obserwowalne na rynku w sposób bezpośredni (jako ceny) lub pośrednio (bazujące na cenach). Do tej kategorii Grupa zaklasyfikowała:

  • dłużne papiery wartościowe wyceniane do krzywej, bądź których cena pozyskiwana jest z serwisu Bloomberg lub stron brokerskich w systemie Reuters, lecz których rynek jest niepłynny,
  • nieskarbowe papiery dłużne emitowane przez inne podmioty finansowe, jednostki samorządu terytorialnego, podmioty niefinansowe, będące przedmiotem obrotu na rynku regulowanym oraz niebędące przedmiotem obrotu na rynku regulowanym,
  • papiery wartościowe emitowane przez Ministerstwo Finansów Ukrainy w portfelu Kredobanku SA,
  • instrumenty pochodne,

3) Poziom 3: Aktywa i zobowiązania finansowe, których wartość godziwa wyceniana za pomocą modeli wyceny, w przypadku, których dane wejściowe nie są oparte na możliwych do zaobserwowania danych rynkowych (dane wejściowe nieobserwowalne). Do tej kategorii Grupa Kapitałowa zaklasyfikowała akcje nie notowane na GPW oraz portfel papierów wartościowych kapitałowych oraz dłużnych Kredobanku SA.

Szczegółowy opis metody ustalania wartości godziwej prezentowany jest w Nocie 2 „Opis ważniejszych zasad rachunkowości oraz szacunków i ocen”.

W tabeli poniżej przedstawiono podział aktywów i zobowiązań finansowych prezentowanych w sprawozdaniu finansowym w wartości godziwej w podziale na 3 kategorie na dzień 31 grudnia 2011 roku:

Aktywa i zobowiązania wyceniane w wartości godziwej na dzień 31.12.2011 Wartość bilansowa Poziom 1 Poziom 2 Poziom 3
Ceny kwotowane na aktywnych rynkach Techniki wyceny oparte na obserwowalnych danych rynkowych Pozostałe techniki wyceny
Aktywa finansowe przeznaczone do obrotu 1 311 089 1 261 687 49 402 -
Dłużne papiery wartościowe 1 300 164 1 250 762 49 402 -
Udziały i akcje w innych jednostkach 10 925 10 925 - -
Pochodne instrumenty finansowe 3 064 733 5 066 3 059 667 -
Instrumenty zabezpieczające 516 925 - 516 925 -
Instrumenty o charakterze handlowym 2 547 808 5 066 2 542 742 -
Aktywa finansowe przy początkowym ujęciu wyznaczone jako wyceniane do wartości godziwej przez rachunek zysków i strat 12 467 201 1 318 278 11 148 923 -
Dłużne papiery wartościowe 12 467 201 1 318 278 11 148 923 -
Inwestycyjne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży 14 393 276 8 465 685 5 891 671 35 920
Dłużne papiery wartościowe 14 307 525 8 415 854 5 891 671 -
Kapitałowe papiery wartościowe 85 751 49 831 - 35 920
Aktywa finansowe wyceniane do wartości godziwej razem 31 236 299 11 050 716 20 149 663 35 920
Pochodne instrumenty finansowe 2 645 281 816 2 644 465 -
Instrumenty zabezpieczające 342 598 - 342 598 -
Instrumenty o charakterze handlowym 2 302 683 816 2 301 867 -
Zobowiązania z tytułu emisji papierów wartościowych 175 615 - 175 615 -
Instrumenty finansowe desygnowane do wartości godziwej przez rachunek zysków i strat 175 615 - 175 615 -
Zobowiązania finansowe wyceniane do wartości godziwej razem 2 820 896 816 2 820 080 -


Aktywa finansowe przeznaczone do obrotu na dzień 31.12.2011 (Nota 19) Wartość bilansowa Poziom 1 Poziom 2 Poziom 3
Dłużne papiery wartościowe 1 300 164 1 250 762 49 402 -
    bony skarbowe 49 402 - 49 402 -
    obligacje skarbowe 1 219 069 1 219 069 - -
    obligacje korporacyjne 15 186 15 186 - -
    obligacje komunalne 14 783 14 783 - -
    obligacje BGK 1 724 1 724 - -
Udziały i akcje w innych jednostkach 10 925 10 925 - -
RAZEM 1 311 089 1 261 687 49 402 -


Aktywa finansowe przy początkowym ujęciu wyznaczone jako wyceniane do wartości godziwej przez rachunek zysków i strat na dzień 31.12.2011 (Nota 22) Wartość bilansowa Poziom 1 Poziom 2 Poziom 3
Dłużne papiery wartościowe 12 467 201 1 318 278 11 148 923 -
    bony pieniężne NBP 8 593 791 - 8 593 791 -
    bony skarbowe 2 180 148 - 2 180 148 -
    obligacje skarbowe PLN 1 318 278 1 318 278 - -
    obligacje skarbowe EUR 122 089 - 122 089 -
    obligacje komunalne PLN 108 922 - 108 922 -
    obligacje komunalne EUR 143 973 - 143 973 -
RAZEM 12 467 201 1 318 278 11 148 923 -


Inwestycyjne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży na dzień 31.12.2011 (Nota 24) Wartość bilansowa Poziom 1 Poziom 2 Poziom 3
Dłużne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży 14 307 525 8 415 854 5 891 671 -
    obligacje skarbowe PLN 8 414 865 8 414 865 - -
    obligacje skarbowe EUR 11 720 - 11 720 -
    obligacje skarbowe UAH 220 793 - 220 793 -
    obligacje skarbowe USD 30 661 - 30 661 -
    obligacje komunalne 3 458 356 - 3 458 356 -
    obligacje korporacyjne 2 170 141 - 2 170 141 -
    bony skarbowe 989 989 - -
Kapitałowe papiery wartościowe 85 751 49 831 - 35 920
RAZEM 14 393 276 8 465 685 5 891 671 35 920

W tabeli poniżej przedstawiono podział aktywów i zobowiązań finansowych prezentowanych w sprawozdaniu finansowym w wartości godziwej w podziale na 3 kategorie na dzień 31 grudnia 2010 roku:

Aktywa i zobowiązania wyceniane w wartości godziwej na dzień 31.12.2010 Wartość bilansowa Poziom 1 Poziom 2 Poziom 3
Ceny kwotowane na aktywnych rynkach Techniki wyceny oparte na obserwowalnych danych rynkowych Pozostałe techniki wyceny
Aktywa finansowe przeznaczone do obrotu 1 503 649 1 448 815 54 834 -
Dłużne papiery wartościowe 1 491 053 1 436 219 54 834 -
Udziały i akcje w innych jednostkach 12 596 12 596 - -
Pochodne instrumenty finansowe 1 719 085 718 1 718 367 -
Instrumenty zabezpieczające 153 921 - 153 921 -
Instrumenty o charakterze handlowym 1 565 164 718 1 564 446 -
Aktywa finansowe wyceniane do wartości godziwej przez rachunek zysków i strat 10 758 331 3 048 210 7 710 121 -
Dłużne papiery wartościowe 10 758 331 3 048 210 7 710 121 -
Inwestycyjne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży 10 219 400 5 746 686 4 463 428 9 286
Dłużne papiery wartościowe 10 123 419 5 659 991 4 463 428 -
Kapitałowe papiery wartościowe 95 981 86 695 - 9 286
Aktywa finansowe wyceniane do wartości godziwej razem: 24 200 465 10 244 429 13 946 750 9 286
Pochodne instrumenty finansowe -
Instrumenty zabezpieczające 555 983 - 555 983 -
Instrumenty o charakterze handlowym 1 848 812 - 1 848 812 -
Zobowiązania finansowe wyceniane do wartości godziwej razem 2 404 795 - 2 404 795 -


Aktywa finansowe przeznaczone do obrotu na dzień 31.12.2010 (Nota 19) Wartość bilansowa Poziom 1 Poziom 2 Poziom 3
Dłużne papiery wartościowe 1 491 053 1 436 219 54 834 -
    bony skarbowe - - - -
    obligacje skarbowe 1 483 144 1 428 310 54 834 -
    obligacje korporacyjne 519 519 - -
    obligacje komunalne 7 390 7 390 - -
    obligacje BGK - - - -
Udziały i akcje w innych jednostkach 12 596 12 596 - -
RAZEM 1 503 649 1 448 815 54 834 -


Aktywa finansowe przy początkowym ujęciu wyznaczone jako wyceniane do wartości godziwej przez rachunek zysków i strat na dzień 31.12.2010 (Nota 22) Wartość bilansowa Poziom 1 Poziom 2 Poziom 3
Dłużne papiery wartościowe 10 758 331 3 048 210 7 710 121 -
    bony pieniężne NBP 3 997 780 - 3 997 780 -
    bony skarbowe 1 893 058 - 1 893 058 -
    obligacje skarbowe PLN 4 738 644 3 048 210 1 690 434 -
    obligacje komunalne EUR 128 849 - 128 849 -
RAZEM 10 758 331 3 048 210 7 710 121 -


Inwestycyjne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży na dzień 31.12.2010 (Nota 24) Wartość bilansowa Poziom 1 Poziom 2 Poziom 3
Dłużne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży 10 123 419 5 659 991 4 463 428 -
    obligacje skarbowe PLN 5 636 357 5 636 357 - -
    obligacje skarbowe EUR - - - -
    obligacje skarbowe UAH 153 323 - 153 323 -
    obligacje skarbowe USD - - - -
    obligacje komunalne 2 824 173 - 2 824 173 -
    obligacje korporacyjne 1 485 932 - 1 485 932 -
    bony skarbowe 23 634 23 634 - -
Kapitałowe papiery wartościowe 95 981 86 695 - 9 286
RAZEM 10 219 400 5 746 686 4 463 428 9 286
Pomiędzy rokiem 2011 a 2010 zmianie uległo podejście do polskich obligacji skarbowych w złotych polskich dla których nie ma fixingu BondSpot, w tym obligacji, które zgodnie z zasadami rynku BondSpot nie mają fixingu BondSpot z uwagi na krótki termin do zapadalności. W roku 2010 dla takich obligacji cena była pozyskiwana z serwisów Bloomberg lub stron brokerskich z systemu Reuters. Począwszy od roku 2011 dla wyżej wymienionych obligacji cena rewaluacyjna jest ceną rynkową z rynku regulowanego BondSpot. Poza powyższą zmianą w trakcie roku 2011 i 2010 nie miały miejsca istotne transfery pomiędzy poziomem 1 i 2.

Poniższa tabela prezentuje uzgodnienie w trakcie okresu pomiarów (1 stycznia 2011 roku – 31 grudnia 2011 roku) wartości godziwej na poziomie 3 hierarchii wartości godziwej:
  Aktywa finansowe wyceniane do wartości godziwej przez rachunek zysków i strat Inwestycyjne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży Razem
Bilans otwarcia na dzień 1 stycznia 2011 - 9 286 9 286
Suma zysków lub strat 3 628 3 994 7 622
w wyniku finansowym 3 628 3 994 7 622
Zakupy - 25 900 25 900
Sprzedaż (3 628) (3 260) (6 888)
Bilans zamknięcia 31 grudnia 2011 - 35 920 35 920
Suma zysków lub strat za okres ujęta w wyniku finansowym dla aktywów posiadanych na koniec okresu sprawozdawczego 3 628 3 994 7 622
  Aktywa finansowe wyceniane do wartości godziwej przez rachunek zysków i strat Inwestycyjne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży Razem
Bilans otwarcia na dzień 1 stycznia 2010 4 159 7 846 12 005
Suma zysków lub strat (3 885) 1 182 (2 703)
w wyniku finansowym (3 885) 262 (3 623)
w ogółem innych całkowitych dochodach - 920 920
Zakupy - 4 950 4 950
Sprzedaż (274) (3 663) (3 937)
Przeniesienia na lub z poziomu 3 - (1 029) (1 029)
Bilans zamknięcia 31 grudnia 2010 - 9 286 9 286
Suma zysków lub strat za okres ujęta w wyniku finansowym dla aktywów posiadanych na koniec okresu sprawozdawczego (3 885) 262 (3 623)

Aktywa i zobowiązania finansowe, które w sprawozdaniu z sytuacji finansowej nie są prezentowane w wartości godziwej

Grupa Kapitałowa jest w posiadaniu instrumentów finansowych, które w sprawozdaniu z sytuacji finansowej nie są prezentowane w wartości godziwej.

Dla wielu instrumentów finansowych wartości rynkowe są niedostępne, stąd wartości godziwe są oszacowane przy zastosowaniu szeregu technik wyceny. Do wyceny wartości godziwej instrumentów finansowych zastosowano model oparty na szacowaniach wartości bieżącej przyszłych przepływów pieniężnych poprzez zdyskontowanie przepływów pieniężnych przy zastosowaniu odpowiednich stóp procentowych. Wszystkie wyliczenia modelowe zawierają pewne założenia upraszczające i są wrażliwe na przyjmowane założenia. Poniżej przedstawiono podsumowanie głównych metod i założeń wykorzystywanych podczas szacowania wartości godziwych instrumentów finansowych nie wycenianych do wartości godziwej.

W przypadku pewnych grup instrumentów finansowych, ze względu na brak oczekiwanych istotnych różnic pomiędzy wartością bilansową a godziwą, wynikający z charakterystyki tych grup (np. krótkoterminowy charakter, wysoka korelacja z parametrami rynkowymi, unikalność instrumentu) przyjęto, ze wartość bilansowa jest w przybliżeniu zgodna z wartością godziwą. Dotyczy to następujących grup instrumentów finansowych:

  • kredyty i pożyczki udzielone przez Grupę Kapitałową klientom: części portfela kredytów mieszkaniowych („stary” portfel kredytów mieszkaniowych), kredyty z brakiem określonego harmonogramu spłaty, wymagalnych na moment wyceny,
  • zobowiązania Grupy Kapitałowej wobec klientów: zobowiązania bez określonego harmonogramu spłaty, inne specyficzne produkty, dla których nie można mówić o istnieniu rynku tj.: książeczki mieszkaniowe i oszczędnościowe,
  • depozyty i lokaty międzybankowe o terminie zapadalności do 7 dni lub o zmiennym oprocentowaniu,
  • kredyty lub pożyczki udzielone i zaciągnięte na rynku międzybankowym o zmiennym oprocentowaniu (zmiana oprocentowania maksymalnie co 3 miesiące),
  • kasa i środki w Banku Centralnym oraz zobowiązania wobec Banku Centralnego,
  • inne aktywa i zobowiązania finansowe,
  • zobowiązania z tytułu emisji papierów wartościowych, których emitentami są Kredobank i BFL, o zmiennym oprocentowaniu.

W odniesieniu do kredytów i pożyczek udzielonych klientom zastosowano model oparty o szacowania wartości bieżącej przyszłych przepływów pieniężnych poprzez zdyskontowanie przepływów pieniężnych przy zastosowaniu bieżących stóp procentowych uwzględniający wysokość marży na ryzyko kredytowe oraz urealnione terminy spłaty wynikające z umów kredytowych. Bieżący poziom marż został wyznaczony dla transakcji zawartych w ostatnim kwartale zakończonym dniem bilansowym na instrumentach o podobnym ryzyku kredytowym.

Wartość godziwą depozytów oraz innych zobowiązań wobec klientów innych niż banki o ustalonym terminie wymagalności oszacowano na podstawie oczekiwanych przepływów pieniężnych zdyskontowanych bieżącymi stopami procentowymi właściwymi dla poszczególnych produktów depozytowych.

Wartość godziwą długu podporządkowanego Banku oszacowano na podstawie oczekiwanych przepływów pieniężnych zdyskontowanych w oparciu o krzywą rentowności.

Wartość godziwa zobowiązania z tytułu emisji papierów dłużnych wyemitowanych przez PKO Bank Polski SA oszacowano na podstawie oczekiwanych przepływów pieniężnych zdyskontowanych bieżącymi stopami rynku międzybankowego.

Wartość godziwa zobowiązania z tytułu emisji papierów dłużnych wyemitowanych przez PKO Finance AB oszacowano na podstawie kwotowań Bloomberg.

Lokaty i depozyty międzybankowe oszacowano na podstawie oczekiwanych przepływów pieniężnych zdyskontowanych bieżącymi stopami rynku międzybankowego.

Należności z tytułu leasingu finansowego oszacowano na podstawie oczekiwanych przepływów pieniężnych zdyskontowanych przy zastosowaniu wewnętrznej stopy zwrotu dla transakcji leasingowych tego samego rodzaju zawieranych przez Grupę Kapitałową w okresie bezpośrednio poprzedzającym dzień kończący okres sprawozdawczy.

W tabeli poniżej przedstawiono podsumowanie wartości bilansowych i godziwych dla poszczególnych grup instrumentów finansowych, które nie zostały wykazane w wartości godziwej w sprawozdaniu z sytuacji finansowej Grupy Kapitałowej na dzień 31 grudnia 2011 roku oraz na dzień 31 grudnia 2010 roku:

  31.12.2011 31.12.2010
wartość bilansowa wartość godziwa wartość bilansowa wartość godziwa
Kasa, środki w Banku Centralnym 9 142 168 9 142 168 6 182 412 6 182 412
Należności od banków 2 396 227 2 395 600 2 307 032 2 310 677
Kredyty i pożyczki udzielone klientom 141 634 494 134 828 126 130 668 119 132 354 672
kredyty gospodarcze 48 929 163 47 334 318 44 842 815 45 730 364
kredyty konsumpcyjne 22 872 908 22 444 892 24 129 437 24 276 727
kredyty mieszkaniowe 69 832 423 65 048 916 61 695 867 62 347 581
Inne aktywa finansowe 431 144 431 144 374 088 374 088
Zobowiązania wobec Banku Centralnego 3 454 3 454 3 370 3 370
Zobowiązania wobec innych banków 6 239 164 6 234 511 5 233 875 5 233 592
Zobowiązania wobec klientów 146 473 897 146 495 779 132 981 215 132 769 766
wobec podmiotów gospodarczych 38 468 560 38 468 586 31 826 551 31 617 979
wobec jednostek budżetowych 3 822 243 3 822 243 6 046 810 6 046 896
wobec ludności 104 183 094 104 204 950 95 107 854 95 104 891
Zobowiązania z tytułu emisji papierów wartościowych 7 771 779 7 773 693 3 298 867 3 298 867
Dług podporządkowany 1 614 377 1 618 446 1 611 779 1 617 238
Inne zobowiązania finansowe 1 857 592 1 857 592 1 307 838 1 307 838