Zarządzanie ryzykiem
płynności

Ryzyko płynności to ryzyko braku możliwości terminowego wywiązania się ze zobowiązań w wyniku braku płynnych środków. Sytuacja braku płynności może wynikać z niewłaściwej struktury sprawozdania z sytuacji finansowej, niedopasowania przepływów pieniężnych, nieotrzymania płatności od kontrahentów, nagłego wycofania środków przez klientów lub innych wydarzeń na rynku.

Celem zarządzania ryzykiem płynności jest zapewnienie niezbędnej wysokości środków finansowych koniecznych do wywiązywania się z bieżących i przyszłych (również potencjalnych) zobowiązań
z uwzględnieniem charakteru prowadzonej działalności oraz potrzeb mogących się pojawić w wyniku zmian otoczenia rynkowego poprzez odpowiednie kształtowanie struktury sprawozdania z sytuacji finansowej oraz zobowiązań pozabilansowych.

Podstawą polityki Grupy Kapitałowej w zakresie płynności jest utrzymywanie portfela płynnych papierów wartościowych oraz wzrost stabilnych źródeł finansowania (w szczególności stabilnej bazy depozytowej). W ramach zarządzania ryzykiem płynności wykorzystuje się również instrumenty rynku pieniężnego,
w tym operacje otwartego rynku NBP.

Pomiar ryzyka płynności

W Grupie Kapitałowej wykorzystywane są następujące miary ryzyka płynności:

  • kontraktowa i urealniona luka płynności, 
  • rezerwa płynności, 
  • miary stabilności portfela depozytów i kredytów,
  • testy warunków skrajnych (stress-testy płynności).

Prognozowanie i monitorowanie ryzyka płynności

Poniżej prezentowane luki płynności stanowią sumę urealnionej luki płynności Banku (urealnienia w zakresie między innymi pozycji bilansowych Banku dotyczą osadu depozytów podmiotów niefinansowych i ich wymagalności, osadu kredytów w rachunku bieżącym podmiotów niefinansowych i ich zapadalności oraz płynnych papierów wartościowych i ich terminu zapadalności) oraz kontraktowej luki płynności pozostałych spółek Grupy Kapitałowej.

  a'vista 0 - 1
miesiąc
1 - 3
miesięcy
3 - 6
miesięcy
6 - 12
miesięcy
12 - 36
miesięcy
36 - 60
miesięcy
pow. 60
miesięcy
31.12.2011  
Grupa Kapitałowa - urealniona luka
okresowa
7 299 484 12 094 029 (1 599 805) 1 399 996 (1 169 611) 10 276 571 16 150 066 (44 450 730)
Grupa Kapitałowa - urealniona
skumulowana luka
okresowa
7 299 484 19 393 513 17 793 708 19 193 704 18 024 093 28 300 664 44 450 730 -
31.12.2010  
Grupa Kapitałowa - urealniona luka
okresowa
3 207 473 14 102 549 (949 842) (106 638) 3 800 570 5 160 414 (1 014 208) (24 200 318)
Grupa Kapitałowa - urealniona
skumulowana luka
okresowa
3 207 473 17 310 022 16 360 180 16 253 542 20 054 112 25 214 526 24 200 318 -
We wszystkich przedziałach urealniona skumulowana luka płynności* Grupy Kapitałowej PKO Banku Polskiego SA wykazywała wartości dodatnie na dzień 31 grudnia 2011 roku oraz na dzień 31 grudnia 2010 roku. Oznacza to nadwyżkę zapadających aktywów nad wymagalnymi zobowiązaniami.

Poniższa tabela przedstawia rezerwę płynności Banku na dzień 31 grudnia 2011 roku oraz na dzień 31 grudnia 2010 roku:
  31.12.2011 31.12.2010
Rezerwa płynności do 1 miesiąca* (mln PLN) 17 723 10 151

*Rezerwa płynności jest to różnica między najbardziej płynnymi aktywami a oczekiwanymi i potencjalnymi zobowiązaniami, które stają się wymagalne w danym horyzoncie czasowym.

Na dzień 31 grudnia 2011 roku poziom osadu depozytów stanowił ok. 94,8% wszystkich depozytów zdeponowanych w Banku (z wyłączeniem rynku międzybankowego), co oznacza spadek o ok. 0,4 p. p. w porównaniu do końca 2010 roku.

Poniższy wykres przedstawia strukturę źródeł finansowania Banku na 31 grudnia 2011 roku oraz na 31 grudnia 2010 roku.

Struktura źródeł finansowania banku

Przepływy kontraktowe zobowiązań Grupy Kapitałowej z wyłączeniem pochodnych instrumentów finansowych na dzień 31 grudnia 2011 i 2010 roku odpowiednio według terminów wymagalności.

Poniższe tabele przedstawiają analizę wymagalności kontraktowej, prezentującą pozostałe umowne terminy wymagalności w podziale na poszczególne kategorie zobowiązań bilansowych i pozabilansowych, z wyłączeniem pochodnych instrumentów finansowych odpowiednio na dzień 31 grudnia 2011 i na dzień 31 grudnia 2010 roku.

Kwoty denominowane w walutach obcych zostały przeliczone według średniego kursu NBP z dnia 31 grudnia 2011 roku i 31 grudnia 2010 roku. Kwoty ujawnione obejmują niezdyskontowane przyszłe przepływy zarówno z tytułu nominału, jak i odsetek (jeśli dotyczy), zgodnie z umową za cały okres do momentu wymagalności zobowiązania. W przypadku gdy strona, wobec której Grupa Kapitałowa ma zobowiązanie może dokonać wyboru terminu zapłaty, przyjęto założenie, że pod uwagę brany jest najwcześniejszy termin, wedle którego Grupa Kapitałowa zobowiązana jest do zapłaty zobowiązania. Dla przypadków, gdy Grupa Kapitałowa zobowiązana jest do płatności zobowiązań w ratach, każda rata przypisywana jest do najwcześniejszego okresu, w którym Grupa Kapitałowa może zostać zobowiązana do zapłaty. W przypadku zobowiązań, gdzie rata płatności nie jest stała, przyjęto warunki obowiązujące na dzień sprawozdawczy.

Przepływy kontraktowe zobowiązań Grupy Kapitałowej na dzień 31 grudnia 2011 roku według terminów zapadalności


Kliknij, aby powiększyć

Przepływy kontraktowe zobowiązań Grupy Kapitałowej na dzień 31 grudnia 2010 roku według terminów zapadalności


Kliknij, aby powiększyć
Przepływy kontraktowe z tytułu pochodnych instrumentów finansowych na dzień 31 grudnia 2011 i na dzień 31 grudnia 2010 roku odpowiednio według terminów wymagalności

Pochodne instrumenty finansowe rozliczane w kwotach netto

Do pochodnych instrumentów finansowych rozliczanych przez Grupę na bazie netto należą:
  • transakcje swap na stopę procentową (IRS),
  • transakcje Forward Rate Agreement (FRA),
  • transakcje Non Deliverable Forward (NDF),
  • opcje.

Poniższe tabele przedstawiają analizę wymagalności kontraktowej, prezentującą pozostałe umowne terminy wymagalności w podziale na poszczególne kategorie pochodnych instrumentów finansowych, dla których wycena na dzień sprawozdawczy była ujemna (zobowiązanie), odpowiednio na dzień 31 grudnia 2011 roku i 31 grudnia 2010 roku.

Kwoty denominowane w walutach obcych zostały przeliczone według średniego kursu NBP z dnia 31 grudnia 2011 roku i 31 grudnia 2010 roku. W przypadku transakcji IRS zaprezentowano niezdyskontowane przyszłe przepływy netto z tytułu odsetek, dla pozostałych zaś instrumentów pochodnych rozliczanych na bazie netto jako wartość przepływu przyjęta została wartość wyceny odpowiednio na dzień 31 grudnia 2011 roku i 31 grudnia 2010 roku.

Dodatkowo, w tabeli wyodrębniono przepływy w tytułu transakcji IRS stanowiących zabezpieczenie przepływów pieniężnych z tytyłu kredytów o zmiennym oprocentowaniu.

31 grudnia 2011 roku Do 1 miesiąca
włącznie
Powyżej
1 miesiąca
do 3 miesięcy
włącznie
Powyżej
3 miesięcy
do 1 roku
włącznie
Powyżej
1 roku do 5 lat
włącznie
Powyżej 5 lat Wartość
kontraktowa
Pochodne instrumenty finansowe - zobowiązania
- transakcje swap na stopę procentową (IRS), w tym z tytułu: (86 181) (446 346) (102 476) (519 508) (65 127) (1 219 638)
- zabezpieczających instrumentów pochodnych (720) (43 123) (125 667) (2 643) - (172 153)
- pozostałe instrumenty pochodne: opcje, FRA, NDF (13 321) (31 074) (63 496) (67 089) (3 424) (178 404)


31 grudnia 2010 roku Do 1 miesiąca
włącznie
Powyżej
1 miesiąca
do 3 miesięcy
włącznie
Powyżej
3 miesięcy
do 1 roku
włącznie
Powyżej
1 roku do 5 lat
włącznie
Powyżej 5 lat Wartość
kontraktowa
Pochodne instrumenty finansowe - zobowiązania
- transakcje swap na stopę procentową (IRS), w tym z tytułu: (105 205) (163 410) 2 734 (324 556) (37 553) (627 990)
- zabezpieczających instrumentów pochodnych (26 310) (33 432) 155 030 3 071 - 98 359
- pozostałe instrumenty pochodne: opcje, FRA, NDF (7 054) (16 545) (35 648) (8 188) - (67 435)

Pochodne instrumenty finansowe rozliczane w kwotach brutto

Do pochodnych instrumentów finansowych rozliczanych przez Grupę na bazie brutto należą:

  • transakcje swap walutowy,
  • transakcje forward walutowy,
  • transakcje Cross Currency IRS (CIRS).

Poniższe tabele przedstawiają analizę wymagalności kontraktowej, prezentującą pozostałe umowne terminy wymagalności w podziale na poszczególne kategorie pochodnych instrumentów finansowych (wpływy i wypływy), dla których wycena na dzień sprawozdawczy była ujemna (zobowiązanie) odpowiednio na dzień 31 grudnia 2011 i na dzień 31 grudnia 2010 roku.

Kwoty denominowane w walutach obcych zostały przeliczone według średniego kursu NBP z dnia 31 grudnia 2011 roku i 31 grudnia 2010 roku. Kwoty ujawnione obejmują niezdyskontowane przyszłe przepływy zarówno z tytułu nominału jak i odsetek (jeśli dotyczy).

W tabeli wyodrębniono przepływy w tytułu transakcji CIRS stanowiących zabezpieczenie przepływów pieniężnych z tytyłu kredytów hipotecznych denominowanych w CHF i lokat negocjowanych w PLN.

31 grudnia 2011 roku Do 1 miesiąca
włącznie
Powyżej
1 miesiąca
do 3 miesięcy
włącznie
Powyżej
3 miesięcy
do 1 roku
włącznie
Powyżej
1 roku do 5 lat
włącznie
Powyżej 5 lat Wartość
kontraktowa
Pochodne instrumenty finansowe:
- wypływy, w tym z tytułu: (4 648 404) (1 171 801) (2 714 512) (8 556 597) (293 894) (17 385 208)
- zabezpieczających instrumentów pochodnych (107) (79) (1 283 493) (5 831 422) (181 665) (7 296 766)
- wpływy, w tym z tytułu: 4 757 021 1 259 677 2 905 469 8 381 329 308 220 17 611 716
- zabezpieczających instrumentów pochodnych 13 780 8 815 1 297 074 5 424 579 178 425 6 922 673


31 grudnia 2010 roku Do 1 miesiąca
włącznie
Powyżej
1 miesiąca
do 3 miesięcy
włącznie
Powyżej
3 miesięcy
do 1 roku
włącznie
Powyżej
1 roku do 5 lat
włącznie
Powyżej 5 lat Wartość
kontraktowa
Pochodne instrumenty finansowe:
- wypływy, w tym z tytułu: (4 769 951) (1 117 732) (2 671 901) (11 263 845) (1 003 961) (20 827 390)
- zabezpieczających instrumentów pochodnych (2 774) (160 404) (1 329 956) (9 662 916) (986 358) (12 142 408)
- wpływy, w tym z tytułu: 4 785 673 1 209 276 2 928 744 11 794 926 972 125 21 690 744
- zabezpieczających instrumentów pochodnych 56 848 193 084 1 515 203 9 789 602 943 602 12 498 339

Aktywa i zobowiązania obrotowe i trwałe na dzień 31 grudnia 2011 roku

  Krótkoterminowe Długoterminowe Odpisy z tytułu utraty wartości Razem wartość bilansowa
Aktywa
Kasa, środki w Banku Centralnym 9 142 168 - - 9 142 168
Należności od banków 2 425 344 3 695 (32 812) 2 396 227
Aktywa finansowe przeznaczone do obrotu 638 321 672 768 - 1 311 089
Pochodne instrumenty finansowe 1 304 726 1 760 007 - 3 064 733
Instrumenty finansowe przy początkowym ujęciu wyznaczone jako wyceniane do wartości godziwej przez rachunek zysków i strat 11 666 896 800 305 - 12 467 201
Kredyty i pożyczki udzielone klientom 37 349 343 109 943 394 (5 658 243) 141 634 494
Inwestycyjne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży 2 116 703 12 297 136 (20 563) 14 393 276
Zapasy 493 481 106 453 (33 088) 566 846
Pozostałe aktywa 1 626 436 4 563 001 (417 434) 5 772 003
SUMA AKTYWÓW 66 763 418 130 146 759 (6 162 140) 190 748 037
Zobowiązania        
Zobowiązania wobec Banku Centralnego 3 454 - - 3 454
Zobowiązania wobec banków 5 513 385  725 779 - 6 239 164
Pochodne instrumenty finansowe 883 657 1 761 624 - 2 645 281
Zobowiązania wobec klientów 141 686 933 4 786 964 - 146 473 897
Zobowiązania z tytułu emisji papierów wartościowych 3 160 479 4 611 300 - 7 771 779
Zobowiązania podporządkowane - 1 614 377 - 1 614 377
Pozostałe zobowiązania 3 096 173 81 928 - 3 178 101
SUMA ZOBOWIĄZAŃ 154 344 081 13 581 972 - 167 926 053
KAPITAŁ WŁASNY - 22 821 984 - 22 821 984
SUMA ZOBOWIĄZAŃ I KAPITAŁU WŁASNEGO 154 344 081 36 403 956 - 190 748 037

Aktywa i zobowiązania obrotowe i trwałe na dzień 31 grudnia 2010 roku

  Krótkoterminowe Długoterminowe Odpisy z tytułu utraty wartości Razem wartość bilansowa
Aktywa
Kasa, środki w Banku Centralnym 6 182 412 - - 6 182 412
Należności od banków 2 324 738 11 219 (28 925) 2 307 032
Aktywa finansowe przeznaczone do obrotu 873 046 630 603 - 1 503 649
Pochodne instrumenty finansowe 652 640 1 066 445 - 1 719 085
Instrumenty finansowe przy początkowym ujęciu wyznaczone jako wyceniane do wartości godziwej przez rachunek zysków i strat 8 533 646 2 224 685 - 10 758 331
Kredyty i pożyczki udzielone klientom 25 865 842 109 658 947 (4 856 670) 130 668 119
Inwestycyjne papiery wartościowe dostępne do sprzedaży 3 614 202 6 627 107 (21 909) 10 219 400
Zapasy 356 639 208 494 (34 858) 530 275
Pozostałe aktywa 1 517 897 4 644 073 (389 772) 5 772 198
SUMA AKTYWÓW 49 921 062 125 071 573 (5 332 134) 169 660 501
Zobowiązania
Zobowiązania wobec Banku Centralnego 3 370 - - 3 370
Zobowiązania wobec banków 1 856 924 3 376 951 - 5 233 875
Pochodne instrumenty finansowe 843 518 1 561 277 - 2 404 795
Zobowiązania wobec klientów 124 025 037 8 956 178 - 132 981 215
Zobowiązania z tytułu emisji papierów wartościowych 134 490 3 164 377 - 3 298 867
Zobowiązania podporządkowane - 1 611 779 - 1 611 779
Pozostałe zobowiązania 2 008 051 758 981 - 2 767 032
SUMA ZOBOWIĄZAŃ 128 871 390 19 429 543 - 148 300 933
KAPITAŁ WŁASNY - 21 359 568 - 21 359 568
SUMA ZOBOWIĄZAŃ I KAPITAŁU WŁASNEGO 128 871 390 40 789 111 - 169 660 501


Raportowanie ryzyka płynności

 W Banku opracowywane są raporty dotyczące ryzyka płynności w trybie dziennym, tygodniowym, miesięcznym oraz kwartalnym, przy czym raporty kwartalne dotyczą także Grupy Kapitałowej. Raporty zawierają informacje o ekspozycji na ryzyko płynności oraz informacje na temat wykorzystania limitów na to ryzyko. Odbiorcami raportów są przede wszystkim: KR, KZAP, Zarząd Banku oraz Rada Nadzorcza Banku.

Działania zarządcze dotyczące ryzyka płynności

Głównymi narzędziami zarządzania ryzykiem płynności w Grupie Kapitałowej PKO Banku Polskiego SA są:

  • procedury dotyczące zarządzania ryzykiem płynności, w tym w szczególności plany awaryjne, 
  • limity i wartości progowe ograniczające ryzyko płynności, 
  • transakcje depozytowe, lokacyjne, pochodne, w tym walutowe transakcje strukturalne, oraz transakcje kupna i sprzedaży papierów wartościowych, 
  • transakcje zapewniające długoterminowe finansowanie działalności kredytowej.

Dla zapewnienia właściwego poziomu płynności w Banku oraz w spółkach zależnych Grupy Kapitałowej PKO Banku Polskiego SA przyjęte zostały limity i wartości progowe na ryzyko płynności krótko-, średnio- i długoterminowej.

Metody zarządzania ryzykiem płynności w spółkach zależnych Grupy Kapitałowej określają przepisy wewnętrzne, wprowadzane przez spółki, dla których miary ryzyka płynności osiągają znaczącą wartość.

Przepisy te opracowywane są po zasięgnięciu opinii Banku i z uwzględnieniem rekomendacji kierowanych do spółek przez Bank.

* Urealniona luka płynności Grupy Kapitałowej PKO Banku Polskiego SA została wyznaczona jako suma urealnionej luki płynności PKO Banku  Polskiego SA i kontraktowych luk płynności pozostałych spółek z Grupy Kapitałowej PKO Banku Polskiego SA.