Zarządzanie ryzykiem
stopy procentowej

Ryzyko stopy procentowej to ryzyko poniesienia straty na pozycjach bilansowych i pozabilansowych Banku wrażliwych na zmiany stóp procentowych, w wyniku zmian stóp procentowych na rynku.

Celem zarządzania ryzykiem stopy procentowej jest ograniczanie ewentualnych strat z tytułu zmian rynkowych stóp procentowych do akceptowalnego poziomu poprzez kształtowanie struktury pozycji bilansowych i pozabilansowych.

Pomiar ryzyka stopy procentowej

W procesie zarządzania ryzykiem stopy procentowej Grupa Kapitałowa w szczególności wykorzystuje miarę wartości zagrożonej (VaR), miarę wrażliwości dochodu odsetkowego, testy warunków skrajnych oraz luki przeszacowań.

Wartość zagrożona (VaR) definiowana jest jako potencjalna wartość straty wynikająca z utrzymywanej struktury pozycji bilansowych i pozabilansowych oraz zmienności stóp procentowych, przy założonym poziomie prawdopodobieństwa i z uwzględnieniem korelacji między czynnikami ryzyka.

Wrażliwość dochodu odsetkowego jest miarą określającą zmianę dochodu odsetkowego wynikającą ze skokowej zmiany stóp procentowych. Miara ta uwzględnia zróżnicowanie terminów przeszacowań poszczególnych pozycji odsetkowych w każdym z wybranych horyzontów czasowych.

Testy warunków skrajnych (stress-testy) służą do oszacowania potencjalnych strat wynikających
z utrzymywanej struktury bilansu i pozycji pozabilansowych w przypadku wystąpienia sytuacji na rynku, która nie jest standardowo opisana za pomocą miar statystycznych. W Banku stosowane są dwa rodzaje scenariuszy:

  1. scenariusze hipotetyczne – w których arbitralnie przyjmowane są zmiany stóp procentowych: równoległe przesunięcie krzywych stóp procentowych w poszczególnych walutach o ±50 p.b., ±100 p.b. oraz o ±200 p.b. ,
  2. scenariusze historyczne – w których zmiany stóp procentowych są przyjmowane na podstawie zachowań stóp procentowych w przeszłości, obejmujące: największą historyczną zmianę, wygięcie krzywej dochodowości z uwzględnieniem pozycji na portfelach, wygięcie krzywej dochodowości typu peak oraz typu twist, największe historyczne nierównoległe przesunięcie krzywych stóp procentowych dla papierów wartościowych oraz instrumentów pochodnych je zabezpieczających.

Luka przeszacowań prezentuje różnicę między wartością bieżącą pozycji aktywnych oraz pasywnych narażonych na ryzyko stopy procentowej, podlegających przeszacowaniu w danym przedziale czasowym, przy czym pozycje te ujmowane są w dacie transakcji.

Miary luki stopy procentowej dla pozostałych spółek Grupy Kapitałowej wyznacza się w sposób analogiczny, jak dla luki stopy procentowej Banku, z uwzględnieniem specyfiki działalności spółek.

Luka przeszacowań 0-1
miesiąc
1-3
miesiące
3-6
miesięcy
6-12
miesięcy
1-2 lata 2-5 lat 5 lat Razem
PLN (tys. PLN) 31.12.2011
Grupa Kapitałowa - Luka okresowa 50 300 391 13 856 572 (20 533 401) (22 321 974) (4 487 228) 900 527 79 727 17 794 614
Grupa Kapitałowa - Luka skumulowana 50 300 391 64 156 963 43 623 562 21 301 588 16 814 360 17 714 887 17 794 614 -
PLN (tys. PLN) 31.12.2010
Grupa Kapitałowa - Luka okresowa 40 074 163 16 872 118 (23 857 194) (13 908 620) (2 867 293) 538 212 329 000 17 180 386
Grupa Kapitałowa - Luka skumulowana 40 074 163 56 946 281 33 089 087 19 180 467 16 313 174 16 851 386 17 180 386 -
USD (tys. USD) 31.12.2011
Grupa Kapitałowa - Luka okresowa 542 875 (35 377) (311 295) (360 850) (39 223) 24 152 84 102 (95 616)
Grupa Kapitałowa - Luka skumulowana 542 875 507 498 196 203 (164 647) (203 870) (179 718) (95 616) -
USD (tys. USD) 31.12.2010
Grupa Kapitałowa - Luka okresowa 304 316 (161 359) (166 953) (139 043) 11 781 54 871 94 404 (1 983)
Grupa Kapitałowa - Luka skumulowana 304 316 142 957 (23 996) (163 039) (151 258) (96 387) (1 983) -
EUR (tys. EUR) 31.12.2011
Grupa Kapitałowa - Luka okresowa 299 125 (187 104) (25 506) (16 821) (40 984) (337 996) 7 879 (301 407)
Grupa Kapitałowa - Luka skumulowana 299 125 112 021 86 515 69 694 28 710 (309 286) (301 407) -
EUR (tys. EUR) 31.12.2010
Grupa Kapitałowa - Luka okresowa 661 080 (308 414) 78 172 (223 242) 19 577 (592 387) 40 700 (324 514)
Grupa Kapitałowa - Luka skumulowana 661 080 352 666 430 838 207 596 227 173 (365 214) (324 514) -
CHF (tys. CHF) 31.12.2011
Grupa Kapitałowa - Luka okresowa (683 848) 546 151 (15 430) (38 121) 1 427 (29 085) 7 345 (211 561)
Grupa Kapitałowa - Luka skumulowana (683 848) (137 697) (153 127) (191 248) (189 821) (218 906) (211 561) -
CHF (tys. CHF) 31.12.2010
Grupa Kapitałowa - Luka okresowa 302 630 (552 592)  (3 600) (4 460) (40)  1 520 6 770  (249 772)
Grupa Kapitałowa - Luka skumulowana 302 630 (249 962) (253 562) (258 022) (258 062) (256 542) (249 772) -

Na koniec 2011 i 2010 roku Grupa Kapitałowa posiadała złotową skumulowaną lukę dodatnią w PLN
we wszystkich horyzontach czasowych.

Prognozowanie i monitorowanie ryzyka stopy procentowej

Ekspozycja Grupy Kapitałowej PKO Banku Polskiego SA na ryzyko stopy procentowej na 31 grudnia 2011 roku oraz 31 grudnia 2010 roku składała się głównie z ekspozycji Banku. Ryzyko stopy procentowej dla walut PLN, EUR oraz CHF, generowane przez spółki Grupy Kapitałowej nie wpływało w istotny sposób na ryzyko stopy procentowej całej Grupy Kapitałowej i tym samym nie zmieniało istotnie jej profilu ryzyka. Ryzyko stopy procentowej dla USD było w istotny sposób zmieniane przez ekspozycję spółek Grupy Kapitałowej, w której największą rolę odgrywała ekspozycja KREDOBANK SA.

VaR Banku oraz analizę stress-testową narażenia Grupy Kapitałowej na ryzyko stopy procentowej przedstawia poniższa tabela:

Nazwa miary wrażliwości 31.12.2011 31.12.2010
VaR 10 - dniowy (tys. PLN)* 62 661 39 004
Równoległe przesunięcie krzywych stóp procentowych o 200 pb. (tys. PLN) (test warunków skrajnych) 530 726 522 641

* Biorąc pod uwagę charakter prowadzonej działalności pozostałych Spółek Grupy Kapitałowej generujących istotne ryzyko stopy procentowej oraz specyfikę rynku, na którym działają, Grupa Kapitałowa nie wyznacza skonsolidowanej miary wrażliwości VaR. Spółki te wykorzystują własne miary ryzyka do zarządzania ryzykiem stopy procentowej. Miarę VaR 10-dniowy dla stopy procentowej dla głównych walut stosuje KREDOBANK SA, której wartość na dzień 31 grudnia 2011 roku wyniosła 29 673 tysiące złotych, a na dzień 31 grudnia 2010 roku 30 150 tysięcy złotych.

Na dzień 31 grudnia 2011 roku wartość zagrożona na stopie procentowej Banku w horyzoncie
10-dniowym (VaR 10-dniowy) wyniosła 62 661 tysięcy złotych, co stanowiło ok. 0,36% funduszy własnych Banku. Na dzień 31 grudnia 2010 roku miara VaR dla Banku wyniosła 39 004 tysięcy złotych, co stanowiło ok. 0,24% funduszy własnych Banku*. 

Raportowanie ryzyka stopy procentowej

W Banku opracowywane są raporty dotyczące ryzyka stopy procentowej w trybie dziennym, tygodniowym, miesięcznym oraz kwartalnym, przy czym raporty kwartalne dotyczą także Grupy Kapitałowej. Raporty zawierają informacje o ekspozycji na ryzyko stopy procentowej oraz informacje na temat wykorzystania limitów na to ryzyko. Odbiorcami raportów są przede wszystkim: KR, KZAP, Zarząd Banku oraz Rada Nadzorcza Banku.

Działania zarządcze ryzyka stopy procentowej

Do głównych narzędzi zarządzania ryzykiem stopy procentowej w Grupie Kapitałowej należą:

  • procedury dotyczące zarządzania ryzykiem stopy procentowej, 
  • limity i wartości progowe na ryzyko stopy procentowej, 
  • określenie dopuszczalnych typów transakcji opartych na stopie procentowej.

W Grupie Kapitałowej zostały ustanowione limity i wartości progowe na ryzyko stopy procentowej, m.in. na: wrażliwość cenową, wrażliwość dochodu odsetkowego, limity oraz wartości progowe strat, a także limity instrumentów wrażliwych na zmiany stóp procentowych.

Metody zarządzania ryzykiem stopy procentowej w spółkach zależnych Grupy Kapitałowej określają przepisy wewnętrzne, wprowadzane przez spółki, dla których miary ryzyka stopy procentowej osiągają znaczącą wartość. Przepisy te opracowywane są po zasięgnięciu opinii Banku i z uwzględnieniem rekomendacji kierowanych do spółek przez Bank.

 * Wielkość funduszy wyliczana zgodnie z przepisami dotyczącymi wyliczania współczynnika wypłacalności.